Stanisław Bulza: Reformacja. (Część II.)


Przeczytaj:   Część I.

„Charte de Cologne”

 

Luter pozostawał pod dużym wpływem niemieckiego filozofa, masona Philippa Schwarzerta (1497-1560), który bardziej jest znany pod greckim imieniem Melanchton (masoński pseudonim), gdyż zmienił swoje niemieckie nazwisko Schwarzert na greckie Melanchton. Był on współzałożycielem loży masońskiej w Amsterdamie i na dokumencie tej loży „Charte de Cologne” widnieje jego nazwisko. Dokument ten, który był własnością loży masońskiej w Amsterdamie, stwierdza istnienie loży już w 1519 r. i ukazuje charakter organizacji i nakaz przestrzegania przez członków tajemnicy. Adepci musieli złożyć przysięgę i odbyć najstraszniejsze próby. Dokument mówi o tym w następujący sposób: „Nie podlegając żadnej ziemskiej, a tylko wybranym starszym przez stowarzyszenie rozsiane po całym świecie, spełniamy ich polecenia i rozkazy przesyłane tajemnie”. O zachowaniu tajemnicy i próbie dokument dalej stwierdza: „Nie damy dostępu do naszych tajemnic nikomu oprócz tych, którzy wytrzymawszy próbę męczarni fizycznych, będą związani najstraszliwszą przysięgą”. Dokument ten był podpisany między innymi przez Melanchtona, przyjaciela Lutra i admirała Coligny, naczelnika hugonotów francuskich („Zadania chwili obecnej” w polskim tłumaczeniu Stanisława Grabińskiego, Drukarnia Dziennika Poznańskiego, 1920 r.).

Melanchton w wieku 17 lat był magistrem uniwersytetu w Tybindze, a w 21 roku życia, z polecenia brata swego dziadka Johannesa Reuchlina, został powołany na stanowisko profesora języka greckiego na uniwersytecie w Wittenberdze. Wkrótce stał się gorącym zwolennikiem Lutra, i towarzyszył mu także w jego podróży do Lipska. W dziedzinie nowego wychowania zyskał przydomek „praeceptor Germaniae”. Napisał on dla protestantów drugą po Biblii Lutra główną księgę „Loci communes rerum theologicarum”, w której wyłożył podstawowe pojęcia teologiczne według idei Lutra. Melanchton i kolega Lutra radykał Karlstadt rozpoczęli działania zmierzające do wyeliminowania katolicyzmu z życia społecznego. Wdzierano się do klasztorów i niszczono obrazy i posągi. Usuwano boczne ołtarze i palono olej przeznaczony dla chorych. W Norymberdze w 1526r. zamknięto żeński klasztor a wszystkie zakonnice umieszczono w domach publicznych.

Hr. Coligny Gaspard de Chatillon (1519-1572) za króla Henryka II był generałem piechoty i admirałem. W 1557 r. bronił Saint-Quentin przed Hiszpanami. Jako wódz hugenotów pobił marszałka Cosse, i uzyskał dla hugenotów korzystny pokój w Saint-Germain w 1570 r. Pozyskał sobie króla Karola IX, który panował w latach 1510-1574. Z chwilą, gdy Karol IX powołał na swojego doradcę Coligny’ego, królowa Katarzyna poczuła, że jej wpływy zostały zagrożone, i w 1572 r. w noc Św. Bartłomieja partia katolicka urządziła wielką rzeź przywódców protestanckich w Paryżu. Był to najtragiczniejszy epizod z walk religijnych we Francji. Za sprawą królowej Katarzyny Medycejskiej (Medici) wymordowano w jedną noc 2 tys. hugonotów, którzy przybyli do Paryża na ślub Małgorzaty Walezjusz (Valois), córki Henryka II, z księciem Henrykiem Nawarskim (Henryk IV), hugenotą (stąd nazwa „Krwawe wesele”). Rzeź, w której zginął także jeden z przywódców hugenotów hr. Coligny Gaspard de Chatillon (1519-1572), rozszerzyła się błyskawicznie po całej Francji i wymordowano w ten sposób około 20 tys. hugenotów.

 

Luter o chłopach niemieckich

 

Pod koniec XV i na początku XVI wieku w Niemczech na wsi panowała całkowita bieda. Pamflety polityczne, które się wówczas pojawiały, podobnie jak różne petycje i programy ukazywały pełno przykładów okrutnego uciskania chłopów przez szlachtę. Chłopi skarżyli się na uciążliwość opłat, czynszów, kar i wszelkich podatków, na lichwiarstwo, na zakaz zajmowania się na wsi rzemiosłem.

W latach 1542-25 miała miejsce w Niemczech wojna chłopska. Chłopi spodziewali się od Lutra poparcia i prosili go o przywództwo. W kwietniu 1925 r. Luter napisał „Wezwanie do pokoju w odpowiedzi na Dwanaście artykułów chłopskich w Szwabii”, w którym zwracał się przede wszystkim do książąt i na ogół uznawał żądania chłopów za słuszne i uzasadnione. Twierdził, że winnymi niepokoju są sami panowie, a zwłaszcza ci, którzy przeciwstawiają się zasadom Ewangelii. W miesiąc później, gdy we Frankonii i Turyngii palono zamki i kościoły, gdy przemoc i grabież wzmogły się. Luter sporządził – jako załącznik do nowego wydania „Wezwania” – nowe pismo: „Przeciwko rabującym i mordującym bandom chłopskim”. Teraz wzywał w nim książąt, aby zabijali chłopów jak wściekłe psy, bo jest miły Bogu uczynek. Język Lutra był twardy:

„Dlatego kto może, winien ich bić, dusić i zabijać, skrycie i jawnie, a pamiętać, że nie masz nic bardziej jadowitego, szkodliwego, szatańskiego jak człowiek zbuntowany. Zabić go trzeba jak psa wściekłego, bo jeśli ty go nie zabijesz, to on ciebie zabije i cały kraj z tobą. Niech bije, grzmoci i dusi, kto może. A jeśli przy tym życie postradasz, toś błogosławiony, bo szczęśliwszej śmierci nie możesz nigdzie znaleźć. Umierasz bowiem w posłuszeństwie Słowu Bożemu (…) i w służbie miłości” (Hermann Tuchle oraz C.A. Bouman, „Historia Kościoła. PAX, Warszawa 1986).

List ten pisany był do książąt i powstał zapewne z chęci odwdzięczenia się książętom za opiekę, ale również za poparcie jakiego od nich doznał. Przyczyną przyjęcia przez nich luteranizmu były w pewnym stopniu ich przekonania religijne, jednak istotniejszą rolę odegrały względy materialne. Protestanccy władcy mogli sobie przywłaszczyć majątek Kościoła. Przedstawiciele kościoła luterańskiego byli również o wiele bardziej łatwiejsi do podporządkowania się władcy niż duchowieństwo katolickie. W podobnym tonie wypowiadał się o Żydach.

 

Luter o Żydach

 

Początkowo Marcin Luter darzył Żydów sympatią. Gdy jednak zauważył, że nie są oni skłonni przejść na protestantyzm, zaczął ich poddawać ostrej krytyce, noszącej niejednokrotnie wyraźne znamiona antysemityzmu. Swoim antysemityzmem Luter nie wyróżniał się spośród reprezentantów innych wyznań chrześcijańskich owych czasów. Pierwsze antyżydowskie pismo Lutra powstało w 1538 (Pismo przeciwko Sabatyjczykom do dobrego przyjaciela).

Luter upatruje w Żydach przyczyny wszystkich nieszczęść, które od stuleci nękają chrześcijan. Określa Żydów jako leniwych i nieuczciwych, pisząc: „[…] zdobyli nas i nasze dobra przez ich przeklętą lichwę […]”, po czym dodaje, że taki stan rzeczy czyni z chrześcijan żydowskich niewolników.

Traktat O Żydach i ich kłamstwach zawiera także konkretne postulaty rozprawy z Żydami, streszczające się w siedmiu punktach:

  1. „podpalać ich synagogi i szkoły, a co nie da się spalić, na to narzucić ziemi i przysypać, żeby żaden człowiek nie oglądał po wieki ani kamienia, ani szlaki” (daß man ihre Synagoga oder Schule mit Feur anstecke, und was nicht verbrennen will, mit Erden uberhäufe und beschütte, daß kein Mensch ein Stein oder Schlacke davon sehe ewiglich)
  2. „niszczyć też i burzyć ich domy” (daß man auch ihre Häuser desgleichen zebreche und zerstöre)
  3. „zabierać im wszystkie ich modlitewniki i Talmudy” (daß man ihnen nehme alle ihre Betbüchlin und Talmudisten)
  4. „na przyszłość ich rabinom pod karą śmierci zabronić nauczania” (daß man ihren Rabbinnen bei Leib und Leben verbiete, hinfurt zu lehren)
  5. „całkowicie odebrać żydom prawo do glejtów ochronnych” (daß man den Jüden das Geleit und Straße ganz und gar aufhebe)
  6. „zakazać im lichwy […] oraz skonfiskować wszelką gotówkę, klejnoty, złoto i srebro” (daß man ihnen den Wucher verbiete […] und nehme ihnen alle Baarschaft und Kleinod an Silber und Gold, und lege es beseit zu verwahren)
  7. „zmusić do zarabiania na chleb w pocie czoła” (daß man […] lasse sie ihr Brod verdienen im Schweiß der Nasen) (https://pl.wikipedia.org/wiki/O_%C5%BBydach_i_ich_k%C5%82amstwach).

 

Główne różnice między katolicyzmem a protestantyzmem

 

 

a)katolicy – źródłem objawienia jest nie tylko Pismo św., lecz również tradycja.
protestanci –tylko Pismo św.

b) katolicy – do usprawiedliwienia potrzeba nie tylko łaski, lecz także uczynków.
protestanci – usprawiedliwia tylko łaska.

c) katolicy – Chrystus wybrał i wyposażył we władzę kapłańską tylko pewnych ludzi, nie wszystkich
protestanci – kapłaństwo jest ogólne, powszechne.

d) katolicy – wobec Boga i swego sumienia każdy człowiek posiada „samoodpowiedzialność”, lecz kapłaństwo i kościół są instytucjami przez Chrystusa ustanowionymi, aby tę „samoodpowiedziaslność” wzmacniać, podnosić i pogłębiać w kulturze.
protestanci – wystarcza „samoodpowiedzialność” etyczna i religijna bez żadnych pomocy innych.

e) katolicy – kult do Matki Bożej oraz świętych
…protestanci – najgorsze skutki modlitwy do Maryi i świętych to ujmowanie czci Jezusowi Chrystusowi oraz odwracanie wzroku grzesznikom od Niego i zwracanie go ku osobom, które po prostu przez Boga nie są do tego wyznaczone.

f. katolicy – oddawanie czci świętym i obrazom i figurom.
…protestanci – „Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią”.

 

Protestantyzm w Europie

 

Wielki mistrz zakonu krzyżackiego Albrecht Hohenzollern był zwolennikiem reformacji i Lutra. Od 1523 r. utrzymywał bliższe stosunki z Lutrem. Za radą Lutra przeistoczył należące do zakonu Prusy w księstwo świeckie i jako takie otrzymał je w lenno od króla polskiego. Jednocześnie wprowadził ewangelicką strukturą kościelną. Mimo oporu ze strony licznych rycerzy zakonnych i katolickich potęg w Rzeszy, Albrecht utrzymał się na swoim nowym stanowisku. Protestował również papież, gdyż uważał Prusy za posiadłość Stolicy Apostolskiej, a postępek Albrechta był ze stanowiska kościelnego bezprawny. Zakon krzyżacki po 1525 r. istniał nadal, choć już zakonnicy nie mogli mieszkać w Prusach, gdyż na to nie pozwalał Albrecht. Część krzyżaków pozostała wierna ślubom zakonnym i wywędrowała do swoich posiadłości w Niemczech, gdzie wybrali sobie nowego wielkiego mistrza i rządzili się dalej według dawnej reguły. Tak więc należące do Zakonu Krzyżackiego Prusy były pierwszym niemieckim terytorium, jakie w całości wprowadziło u siebie reformację. Wkrótce miał się ona rozprzestrzenić także na inne obszary. Małżeństwo Albrechta z córką króla Danii, Fryderyka I, miało znaczenie dla rozwoju reformacji w tym kraju.

Po przejściu na luteranizm wielkiego mistrza Zakonu Krzyżackiego, Albrechta Hohenzollerna, nowa religia szybko zaczęła przenikać także do pozostałych krajów położonych nad brzegami Morza Bałtyckiego. Miasto Ryga, Rewal i Dorpat okazywały jej przychylność. Rada miejska i mieszczaństwo działy tu zgodnie. Wiernym katolicyzmowi pozostał mistrz zakonu inflanckiego, zwierzchnik owych prowincji bałtyckich, Walter von Plettenberg. Jednak jego chwiejna polityka doprowadzila do tego, że godności kanoników i stanowiska biskupów stopniowo przechodziły w ręce protestantów.

W XVI w. było kilka wyznań protestanckich, ale z biegiem lat potworzyło się ich wiele. Protestantyzm pod względem organizacyjnym, oraz nauki, nie tworzy czegoś jednolitego. W XVI w. rozróżniano dwa najgłówniejsze odłamy: luterański i reformowany. Oba potem podzieliły się na drobne kościoły, z których jedne zrosły się z państwami, tworząc kościoły państwowe, jak w Niemczech i Skandynawii. Inne pozostały niezależne, jak kościoły w Holandii, Nadrenii, USA. W 1817 r. nastąpiła w niektórych państwach niemieckich Unia tych kościołów, i członkowie Unii zaczęli się oznaczać nazwą ewangelików. W XIX w. protestantyzm rozpadł na niezliczoną ilość sekt zwłaszcza w Anglii, USA i Niemczech. Wiele sekt wywędrował z Europy do obu Ameryk, gdzie do dziś istnieją. W USA od 1579 r. istnieje Protestancko-episkopalny kościół Ameryki Północnej, który jest pokrewny anglikańskiemu wyznaniu. Najwyższą jego władzą Generalna Konwencja.

W Skandynawii zasadniczą przyczyną przejścia dynastii na protestantyzm była chęć ratowania skarbu przy pomocy dóbr kościelnych.

W Szwajcarii pierwszą reformę zaprowadził szwajcarski kaznodzieja i teolog Huldrych (Ulrich) Zwingli (1484-1531) i rozszerzył ją na kilka kantonów, po nim reformator Jan Kalwin (1509-64) ogłosił doktrynę, w myśl której zbawienie lub potępienie nie zależy od zasług i win danego człowieka, lecz od tego, czy został on wybrany przez Boga, czy też nie. Kalwiniści zachowywali się tak, jakby należeli do grona wybranych. W Genewie Kalwin napisał katechizm i nową formę wyznania wiary, w której Mszę Św. określił jako przeklętą a nabożeństwo uznał za szatańskie. W kalwińskich domach modlitwy nie było ołtarzy, obrazów i świec. Genewa została zamieniona w „miasto boże”, które uważane było jako wzorzec społeczności doskonałej. Kalwiniści byli zorganizowani w gminy na czele których stał konsystorz, czyli rada złożona z osób duchownych i świeckich. Rada kontrolowała zarówno poglądy religijne, jak i styl życia członków gminy. Nazywani oni byli niezłomnymi bojownikami w konfliktach religijnych oraz „siłami uderzeniowymi reformacji”.

Radykalizm społeczno-religijny przejęty został przez anabaptystów. Była to sekta protestancka, zaliczana do skrajnego odłamu luteranizmu. Anabaptyści wystąpili z doktryną założenia nowego królestwa Chrystusowego na ruinach starego. Uważali wszelki kult zewnętrzny za niepotrzebny. Odrzucali chrzest dzieci jako bezużyteczny i przyjmowali nowy chrzest: ognia i ducha. Wyznawali rewolucyjne poglądy polityczne.

Odnogą ruchu protestanckiego był anglikanizm, wprowadzony przez króla Henryka VIII (1491-1547), który zerwał z Rzymem a siebie uczynił głową Kościoła narodowego. Po okresie prób rekatolizacji Anglii, królowa Elżbieta I umocniła protestantyzm i położyła podwaliny pod jego rozwój, ale nie na długo.

 

Walka o tron Anglii

 

W Anglii wiek XVII był okresem konfliktów religijnych i politycznych, które następnie przerodziły się w krwawą rewolucję (1642-1651). Na jej czele stanął Oliwer Cromwell (1599-1658). Po ścięciu króla Karola I, który popierał wprawdzie kościół anglikański, ale jego małżeństwo z katoliczką Marią Henrietą wywołało powszechne niezadowolenie, które było podsycane. Oliwer Cromwell stanął na czele rządu i wojska. Jego rządy wypełnione były walkami z przeciwnikami nowego porządku. Brutalnie prześladował katolików. Tajnym sekretarzem Cromwella był poeta John Milton (1608-1674). W jednym ze swoich sonetów, napisanym w 1652 roku wysławiał zwycięstwa Cromwella i nakłaniał go do występowania w obronie wolności sumienia. W innych pismach wzywał o wolność prasy, o swobodę na podstawie prawa przyrodzonego dla przedstawicieli narodu, o sąd i karę dla króla, oraz o potrzebie zniesienia biskupów i ułatwienie rozwodów. Było to więc pierwsze radykalne masońskie hasła. W 1660 roku na tron powrócił, wygnany w 1651 roku, wśród powszechnej radości, syn Karola I, Karol II (1630-1685), którego przywrócił na tron gen. Monck. Po restauracji monarchii Milton popadł w niełaskę i żył w zupełnym odosobnieniu, poświęcając się poezji. Karol II pracował zgodnie z parlamentem nad podniesieniem życia gospodarczego i społecznego Anglii. Jednak jego dwór był widownią ciągłych intryg politycznych, a wśród ludu podsycano uczucia nienawiści do króla w związku z jego sympatiami do katolicyzmu.

Około 1661 roku młodszy brat Karola II, książę Yorku, Jakub, przeszedł na katolicyzm. Uczynił to po cichu, bez rozgłosu. Gdy król Karol II w 1685 roku umarł, na tronie zasiadł książę Yorku jako Jakub II. Przyznano przywileje jezuitom. We władzach cywilnych, sądowniczych i wojskowych zasiedli ludzie z katolickiego klucza. Nadto jako głowa Kościoła anglikańskiego, król mógł mianować prokatolickich biskupów. Jakub II był ojcem dwóch córek, Marii i Anny, które były wychowywane w wierze protestanckiej. Anglicy tolerowali katolicyzm, gdyż przyjmowali, że prędzej czy później jedna z córek Jakuba II odziedziczy po nim tron, i Anglia ponownie stanie się królestwem protestanckim. Jednak w 1688 roku królowi urodził się syn, który prawem sukcesji miałby pierwszeństwo przed siostrami. W ten sposób Anglia stanęła przed groźbą pozostania królestwem katolickim na kolejne pokolenie. Stosunki między parlamentem a królem gwałtownie się pogarszały. Król zażądał, aby duchowieństwo anglikańskie ogłosiło deklarację tolerancji dla katolików i przedstawicieli innych wyznań. Siedmiu biskupów odmówiło. Zostali oskarżeni przez króla o nieposłuszeństwo, ale wbrew jego woli uniewinniono ich od zarzutów.

W tym samym czasie do tronu angielskiego uzurpował sobie prawo protestancki książę Wilhelm Orański. Jego matką była Maria Henrietta Stuart (1631-1660), księżna Oranii-Nassau. Wśród samym Holendrów Maria była niepopularna, ponieważ sympatyzowała zawsze ze swoją rodziną, później zaś kiedy z Anglii wygnani zostali jej dwaj bracia: król Karol II i książę Yorku, Jakub, wręcz zabroniono jej kontaktowania się z nimi. W latach 1654-1657, Maria mieszkała właściwie poza Niderlandami. W 1657 roku została regentką Oranii w imieniu swojego syna Wilhelma III, ale trudności związane z jej pozycja spowodowały, że musiała ona błagać o pomoc króla Francji, Ludwika XIV, który wykorzystał to i sam zawładnął całą Oranią.

Aby osiągnąć cele książę Wilhelm III Orański, w wyniku tajnych porozumień, otrzymywał olbrzymie pożyczki od Odescalchich, jednego z najbogatszych rodów we Włoszech. Tak więc wojny protestanckiej Holandii finansowała katolicka rodzina kardynała Odescalchi, przyszłego papieża Innocentego XI. Jesienią 1688 roku protestancki książę Wilhelm Orański przepłynął wraz ze swoja flotą kanał La Manche i dobił do angielskiej miejscowości o nazwie Torbay. Jego wojska szły naprzód, prawie nie napotykając oporu. Urodzony dwa miesiące wcześniej upragniony syn Jakuba II odbierał Wilhelmowi Orańskiemu nadzieję na objęcie tronu Anglii. Jednak wskutek fortelu Wilhelma Anglia miała przejść w ręce protestantów.

W 1689 roku parlament angielski zdetronizował króla Jakuba II ze Stuartów. Tego samego dnia parlament zaoferował koronę wrogiej katolicyzmowi córce Jakuba II, Marii, oraz jej mężowi Wilhelmowi III (1650-1702), księciu orańskiemu. Był on prawnukiem Wilhelma I Orańskiego, namiestnika Holandii, przywódcy Niderlandów w wojnie o niepodległość przeciw Hiszpanii. Bohater narodowy Holandii. Został zamordowany przez Baltazara Gerarda, fanatycznego katolika, który w 1584 roku został skazany na śmierć przez ćwiartowanie. Rodzina mordercy została uhonorowana szlachectwem przez Filipa II Hiszpańskiego z Habsburgów. Wilhelm III 5 listopada 1688 roku przybył do Anglii i po zdetronizowaniu Jakuba II objął tron. Panował w latach 1689-1702. Przeciwdziałał on partii sprzyjającej Stuartom. Wilhelm dążył do przeprowadzenia unii między Anglią i Szkocją, lecz zrażone jego okrucieństwami społeczeństwo szkockie, silnie się temu przeciwstawiało. Za panowania Wilhelma i Marii protestantyzm odzyskał utraconą pozycję. Parlament podjął uchwałę, która wszem i wobec głosiła, że wszyscy katolicy oraz spowinowaceni z katolikami zostali odsunięci od tronu. Uchwała ta obowiązuje w Anglii do dziś.

 

Stanisław Bulza

 

 

Przeczytaj więcej artykułów Stanisława Bulzy na naszym portalu  >   >   > TUTAJ .

 

 

Polish-Club-Online-PCO-logo-2

, 2016.10.10

 

Related posts

Top