Wielka Lechia. Słowiańszczyzna Zachodnia. (Część II.)


Przeczytaj:   Część I.

 

Berlin i Księstwo Kopanickie

 

Jaksa z Kopanicy. Foto: pl.wikipedia.org

Gdy na teren dzisiejszego Berlina dotarli wojowie Karola Wielkiego, to zamieszkiwany był on przez zachodniosławiański związek plemienny „Stodoranie” (niem. Hawelanie).

Thietmar pod rokiem 997 zanotował: „Opuściwszy Rzym, cesarz odwiedził znów nasze strony. Na wieść o buncie Słowian wyruszył do kraju Stodoran, który także nazywa się krajem Hobolan i spalił go oraz złupił doszczętnie, po czym jako zwycięzca powrócił do Magdeburga”.

Helmold w swej kronice pisał: „W owym też czasie wielce chrześcijański (Christanissimus Rex) król Polski Bolesław, z Ottonem Trzecim sprzymierzony, całą Sławiańczczyznę zaodrzańską podbił i daninę na nią nałożył”. W szkołach na ten temat w ogóle nie uczą.

W pierwszej połowie XII wieku do okolic dzisiejszego Berlina granicę polskich wpływów przesunął książę Polski Bolesław III Krzywousty. Jeszcze w XII wieku istniało na tym obszarze słowiańskie Księstwo Kopanickie, które w latach 50-tych XII wieku było lennem Polski. Jego stolicą była Kopanica, od 1920 dzielnica Berlina. Słowianie założyli tam gród Kopanica, który później stał się dzielnicą Berlina – Köpenick.

Władcą księstwa był Jaksa, który długie lata przebywał w Polsce, gdzie ożenił się z córką słynnego Piotra Własta, Agapią. Z czasów jego pobytu w Polsce zostało kilka fundacji kościelnych, a z czasów jego panowania w Brennie zostały monety, które wybijał dalej po księciu Przybysławie. Po upadku Brenny przeniósł mennicę do Kopanicy, gdzie również wybijał monety.

Słowiański gród Kopanica. Foto: slawenburgen.npage.de

Były to złote i srebrne brakteaty (monety jednostronne) z inskrypcjami: JACZA DE COPNIC, IACZO DE COPNIC, IAKZA COPTNIK CNE, IACKES, IACZO DE COPNINC DENARII120. Najstarsze z nich pochodzą z końca lat pięćdziesiątych XII w., pozostałe z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Znajdował się na nich wizerunek władcy wyposażonego w rożne atrybuty: miecz, włócznię, proporzec, podwójny krzyż (patriarchalny i gałązkę (być może palmową). Najczęściej w jednej ręce przedstawionej postaci znajdował się miecz, a w drugiej zaś jakiś inny przedmiot (Damian Kała, „Książę Jaksa z XII wieku wymowa źródeł a historiografia, Meritum 3, 35-58, 2011). Moneta z napisem IAKZA COPTNIK CNE jest niesłychanie interesująca z powodu swego słowiańskiego (w języku wedyjskim), napisu. Ostatni wyraz CNE należy czytać KNEZ, książę.

Monety Jaksy z Kopanicy są niesłychanie cennym świadectwem nie tylko jego panowania, ale i jego egzystencji. Świadczą bowiem, że jego panowanie nie ograniczało się do kilku lat około 1157 r., jak twierdzą uczeni niemieccy, ale długim swoim panowaniem wykazują dobitnie, że prawdziwą jest zapiska rocznika kapitulnego krakowskiego, która mówi, że Jaksa umarł dopiero w 1176 r. (Marian Gumowski, „Zabytki mennicze książąt braniborskich z XII w. Poznań 1927).

Po śmierci Jaksy Księstwo Kopanickie dostała się w ręce książąt polskich, a mianowicie śląskich i jeszcze w połowie XIII w. należało do biskupstwa lubuskiego. Pod panowanie brandenburskich margrabiów dostało się księstwo Kopanickie nieco później, może na początku XIII w., chociaż dopiero w 1249 r. książę śląski Boleslaw Rogatka zrzekł się go na rzecz arcybiskupstwa magdeburskiego.

Monety Jaksy z Kopanicy

Językoznawcy wywodzą nazwę Berlin od prasłowiańskiego „brl” oznaczającego bagno lub moczary i podają znaczenie nazwy jako miasto na bagnach. Według hipotezy Reinholda Trautmanna Berlin jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej „Bral”, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław.

 

 

Spandau

 

Miasto Cölln (słowiańskie Kolno), położone na wyspie na Sprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. Przez Berlin-Cölln przebiegała trasa Via Imperii, łącząca Szczecin z Rzymem. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Słowiański gród Spandau. Foto: slawenburgen.npage.de

W dzisiejszej dzielnicy Berlina „Spandau” leżała dawniej wyspa, na której był słowiański gród. Wyspa leżała na rzece Havel. Pierwsze osady słowiańskie pochodzą z wczesnego średniowiecza. W tym czasie prosta, otwarta osada leżała na jednej z wysp Talsand. Na pobliskiej dolinie powstała osada, która została włączona do fortyfikacji twierdzy. Gród był niszczony dziewięć razy i za każdym razem był odbudowywany. Drewniany most łączył tę osadę z Inselburg. Havelland w końcu znalazł się w mocy Albrecht Niedźwiedzia w 1157 r. Od 1982 r. odbywają się tu wykopaliska archeologiczne, gdzie odkryto mały, zalesiony Saalkirche z końca X wieku. Dziś tylko ulica „Spandau Burgwall” przypomina dawne centrum osadnictwa słowiańskiego.

 

 

Spandau-Cydatela

 

Do XII wieku ufortyfikowana osada słowiańska położona była na północ od starego miasta Spandau, mianowicie cytadela. Została zbudowana tak, jak Spandau, który leży dalej na południe, na dolinie Sandals, która w tym czasie wciąż miała wąskie połączenie z Behnitem, a wraz z nim utworzyła spójny kompleks rozliczeń. W roku 1157 grody dostały się w ręce Albrechta Niedźwiedzia.

 

 

Zmowa Franków z Saksonami przeciw Durzyńcom.

Austrazją nazywano od 511 r. wschodnią część Francji. Obejmowała ona obszar Mozeli i Mozy, oraz niektóre zdobyte przez Merowingów kraje na prawym i lewym brzegu Renu. Na wschodzie graniczyła z ziemią Durzyńską, leżącą między Saalą (pol. Soława) i górną Wezerą. Dalej znajdowali się Serbowie połabscy. Teodoryk lub Teuderyk I (484-533), był nieślubnym synem króla Franków, Chlodwiga I. Po jego śmierci w 511 r. państwo Franków zostało podzielone pomiędzy jego czterech synów: Teodoryka, Chlotara, Childeberta i Chlodomera. Utworzono trzy odrębne królestwa: Austrazję, Neustrię i Burgundię. Ziemia Durzyńska jednak do żadnego z nich nie należało. W niej panowali trzej bracia: Baderik, Hermanfrid i Bertar. Teodorykowi przypadły wówczas ziemie po obu stronach Renu ze stolicą w Metzu. Podczas swego panowania walczył ze Skandynawami i Burgundczykami. W 531 r. najechał z Sasami ziemię Durzyńską. Wobec grożącego niebezpieczeństwa Durzyńcy przygotowali się do obrony i w miejscu gdzie miała rozegrać się bitwa, urządzili zamaskowane rowy, do których mnóstwo rycerzy frankońskich wpadło.Durzyńcy ponieśli klęskę, a rzeka Unstruta ich krwią spłynęła, i tak mocno była zawalona ciałami poległych, że Frankowie, jakby po moście, przechodzili po nich na drugi brzeg. Zdobywcy podzielili między siebie ziemię Durzyńców: część północną kraju od rzeki Unstruty zajęli Sasi, a południową Frankowie. Okropne zniszczenie upadającego państwa i tragiczny koniec panującej rodziny, duży rozgłos zyskały w świecie. Z tego powodu biskup piktawieński Yenacius Fortunalus napisał elegiję „O zburzeniu Durzyńska”, litując się nad losem zwyciężonych.Los zwyciężonych rzeczywiście godnym był politowania. Z utratą niepodległości, lud miejscowy stracił i prawa cywilne. Chciwi posiadania ziemi cudzą pracą uprawionej, Saksoni wymordowali szlachtę, lecz że przybyszów było nie tak wiele, aby wszystkie ziemie zająć mogli, pozostałym więc przy życiu słowiańskim rolnikom pozwolili zostać przy ziemi, z obowiązkiem opłaty czynszu i służby. Tak się urządzały sprawy ludności północno-wschodniej części Turyngii, która od rzeki Unstruty ciągnęła się do gór Harcu i dalej na północ. Z upadkiem Durzyńców zamyka się okres starożytnych dziejów Słowian zachodnich, Frankowie i Niemcy posunęli się na wschód do granic Czech i rzeki Soławy (Wilhelm Bogusławski, „Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do XII w.”).

 

 

„Terra Slavorum”

 

Edward Bogusławski w książce „Ślady po Wenedach, czyli Windach (Słowianach) w dzisiejszych Niemczech, zwłaszcza zachodnich”, 1907, pisał: „Już to powszechnie wiadomo, że jeszcze w wiekach średnich ludność słowiańska zamieszkiwała gęsto i na wielkich obszarach, nie tylko liczne wsie w dzisiejszych Niemczech. Co do tych ostatnich przypomnę tylko miasto Erfurt w Turyngii, o którym jeszcze w 742 r. pamiętano, że był „niegdyś” miastem słowiańskim. Tak tylko można rozumieć słowa św. Bonifacyusza w liście do papieża Zacharyasza, pisanym w 742 r. (Jaffé III. 112): „Locus qui dicitur Erphesfurt, qui fuit jam olim urbs paganorum rusticorum”. Owi pogani rustid byli właśnie Słowianie. Sclaviena oppida na lewym brzegu Menu, we Frankonii wyższej, wspomina się w pewnym dokumencie z r. 911 (Erben, Reg. dipl. a. 911), w którym wymienia się miasto Fihuriot lub Fihudiod (Vieret pod Bambergiem), una cum ceteris sclavienis oppidis. Czyt. o tem w mojej „Historyi Słowian” tom II (Kraków 1899), p. 212, 324 i 325.

Widok na (stary) Melchendorf. Foto: de.wikipedia.org

Były nawet całe obszary, tak gęsto zamieszkane przez ludność słowiańską, że je zwano po łacinie „regio Slarorum”, lub „terra Slavorum”, a tak było nad Menem, Radnicą i dopływem tej ostatniej, rzeką Aisch. Są to obszary, na których siedzieli Moinwinidi i Ratanzwinidi czyli Poradniczanie. Słowianie (Winidi) z nad Menu (Moin) i Radnicy (Ratanza). Ślady po tej ludności w ogóle pozostały do dnia dzisiejszego w nomenklaturze topograficznej, zwyczajach, obyczajach i mowie niemieckiego ludu prostego, nieznającego literackiej niemieckiej mowy, i to nie tylko w Niemczech wschodnich, ale i w zachodnich.

O Słowianach mieszkających nad rzeką Men i Rednitz mówi dokument cesarza Ludwika Pobożnego napisany do biskupa Würzburga w latach 826–830, który odwołuje się do wydarzeń z czasów Karola Wielkiego, wspomina dwa słowiańskie plemiona Moinvinidi i Radanzwinidi mieszkające między rzeką Men i Rednitz. W dokumencie tym cesarz zaleca ochrzczenie Słowian należących do tych plemion i zbudowanie dla nich kościoła.

Jerzy Strzelczyk w książce „Słowianie k. Erfurtu” pisze: „Ważnym dokumentem są zapisy kronikarskie o królewskich rządach Lotara III z 1136 r. Pewien mieszczanin erfurcki imieniem Zygfryd, „natchniony przez Ducha Św.” , zakupił (propria pecunia—– -emisse) 3 łany (mansos) we wsi Bachstedt (Backesteti)52 i nadał je klasztorowi Św. Piotra. Ażeby te dobra zagospodarować (pro quo predio suscipiendo ad incolendum), czterej Słowianie z wsi Bachstedt (quatuor Sclavi de sepenominata villula), będący „gośćmi” (hospites) landgrafa Turyngii Ludwika I (1123 -1130 -1140), o imionach: Luzicho, Herolt, Odalrich i Cuno, darowali klasztorowi ze swych dziedzicznych posiadłości jeden łan sąsiadujący z Bachstedt (dederunt pro oblatione unum mansum hereditarii predii iacentis iuxta predictam villam), a następnie wszystkie 4 łany (tam illum, quem obtulerant, quam illos tres, propter quos acquirenldos proprium mansum tradiderant hereditarii iure predii) przyjęli od klasztoru, oczywiście na prawie prekaryjnym (precaria remuneratoria), na warunkach, że jeżeli któryś z nich umrze, jego syn lub najbliższy krewny (proximus propinquus) zapłaci opatowi 7 szylingow (solidos) przed objęciem dziedzictwa.

Każdy z czterech wymienionych Słowian ma płacić trzy razy do roku (mianowicie w dzień św. Urbana (25 V), na Wszystkich Świętych (1 XI) i na dzień Matki Boskiej Gromnicznej (2 II)) klasztorowi czynsz w wysokości 13 szylingow. Ze względu jednak na uczynioną na rzecz klasztoru darowiznę uzyskali oni od opata (propter predictam oblationem ab abbate impetrarunt) zwolnienie od wszelkich opłat sądowych na rzecz wójta klasztornego (quod advocato nullum placitum persolvunt). Pozostałe zaś przewidziane dla Słowian kary sądowe (cetera vero legitima iura sclavoruni (s), que constituta sunt), mianowicie za zabójstwo, kradzież lub in re możliwe przestępstwa (pro cedibus vel furto aliisque culpis, que suboriri poterunt), mają płacić opatowi w czasie i w miejscu przez niego wybranym, bez udziału jego zarządcy (tempore vel loco, quo abbati placuerit, sine illius dispensatori persolvere debebunt).

Nowością w dokumencie z 1157 r. jest udzielenie ograniczonej wolności celnej w Erfurcie ludności słowiańskiej poddanym arcybiskupa (sclavi nostri) w następujących trzech miejscowościach: Tottelstedt, Melchendorf i Daberstedt. W przypadku pierwszej i ostatniej z tych miejscowości mamy do czynienia z drugim już potwierdzeniem ich słowiańskiego charakteru

Jednym z ostatnich dokumentów odnoszących się do Słowian w Turyngii jest nie mniej od poprzednio omawianych ważny dokument prepozyta Konrada od NMP w Erfurcie z 1227 r., którego treścią jest ugoda zawarta pomiędzy opatem i kapitułą Św. Piotra w Erfurcie a gminą słowiańską w Frienstedt k. Erfurtu w kwestii wysokości i sposobu uiszczania przez gminę dziesięciny kościelnej.

Ponadto w dokumencie z 1227 r., który odnosi się również do okolic Erfurtu; na wyodrębnienie społeczne, a prawdopodobnie i prawne grupy ludności słowiańskiej wskazują również najnowsze kompleksowe badania archeologiczne na cmentarzysku słowiańskim w Espenfeld koło Arnstadt. Określenie „wsie wendyjskie”: Daberstedt, Dittelstedt, Melchendorf, Hochheim, Bindersleben, Bechstedt, Egstedt i Windischholzhausen, które pojawiają się w licznych dokumentach są zamieszkałe przez Słowian-Wendów-Wandalów (https://www.salon24.pl/u/lusatia/786524,slavorum-seu-vandalorum).

Melchendorf był osadą słowiańską. Po klęsce Durzyńców w 531 r., wschodnia granica Franków sięgała do rzeki Saale. Melchendorf, podobnie jak wiele miejsc w okolicy, był pierwotnie słowiańską osadą. Dokument z 1157 r. wspomina Melchendorf jako osadę słowiańską. Niemcy plemię Durzyńców nazwali Turyngami, i zaliczyli ich do plemion germańskich.

 

 

Gana

 

Centralny gród Głomaczy nad Łabą. Zostali wspomniani po raz pierwszy w 805 r., gdy Frankowie najechali ich ziemie, ich książę imieniem Siemił (Semela) został pobity i musiał oddać dwóch synów w charakterze zakładników. Ponieważ ich ziemie znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie państwa wschodniofrankońskiego, a później cesarstwa, były narażone w pierwszej kolejności na ataki ze strony niemieckiej. Gród został zdobyty i zniszczony w 929 roku przez wojska Henryka Ptasznika. Dwudziestodniowe oblężenie zakończyło się rzezią jej obrońców, natomiast dzieci wzięto w niewolę. Gród został doszczętnie zniszczony, a na jego miejscu założono Miśnię. W 937 r. Otton I. Wielki stworzył Marchię Wschodnią. W 1003 r. po niedotrzymaniu ultimatum, ich ziemie zostały złupione przez armię Bolesława Chrobrego, a ponad 3000 ludzi zostało uprowadzonych „captivorum” do Polski. Miano Głomacz, wywodzące się z prasłowiańskiego rdzenia „golm”, przetrwało we współczesnej firmie miejscowej Lommatzsch.

 

 

Magdeburg

 

Magdeburg (dolnomiem. Meideborg; pol. hist. Dziewin), leżący nad Łabą, znany od IX wieku, jako ośrodek handlu z krajami słowiańskimi. W 919 król Henryk I Ptasznik ufortyfikował osadę w obronie przed Węgrami i Słowianami.

Arcybiskupstwo Magdeburg zostało założone w 968 r. na synodzie w Rawennie; pierwszym arcybiskupem został Adalbert. Arcybiskupstwo odgrywało kluczową rolę w niemieckiej kolonizacji ziem słowiańskich na wschód od Łaby.

 

 

Bitwa nad Święcianą

 

Starcie zbrojne, które miało miejsce w 798 r. pomiędzy wodzem Obodrytów, Drożkiem, i sprzymierzonym z nim legatem Franków Eburisem, a saskim plemieniem Nordalbingów nad potokiem Święcianą (niem. „Alte Schwentine”) niedaleko miasta Bornhöved. Bitwa zakończyła się klęską Sasów, według rocznika frankijskiego miało ich polec 4 tysiące.

Drożek był wiernym sojusznikiem Karola Wielkiego, który nagrodził go na zjeździe w 804 r. w Hollenstedt tytułem „króla”, zapewne przy aprobacie obecnych tam również możnych obodrzyckich.

Nordalbingowie zamieszkiwali tereny na północ od rzeki Łaby, które były podzielone na trzy okręgi: Holzatów, Szturmanów i Ditmarszów, oraz w trójkącie na południe od Łaby między ujściem jej do Wezery zwany Hadeln. Po bitwie nad Święcianą, Karol zmusił 10 tys. rodzin Nordalbingów do przeniesienia do środkowych Niemiec, a prowincje na północ od Łaby oddać Obodrytom.

 

 

Wagria

 

Ziemią plemienia Wagrów była Wagria, która zajmowała wschodnią część dzisiejszego Holsztynu i granice jej rozciągały się na zachód do ziemi Holzatów i Sturmarów, na południe do rzeki Trawny i miasta Lubeki, ze wschodu i północy morzem była oblana. Wyspa Wernera, dziś Felnbra, do niej też należała. Stolicą Wagrii był Starygard, przez Niemców Aldenburgiem przezwany. To miasto, blisko morza leżące, było niegdyś ludnym i sławnym, a książęta Obotryccy, do których Wagryja należała, często przebywali w Starygardzie, i stąd do napadów na Danję i ziemie Saskie sie szykowali, lub też tu pierwsze napady nieprzyjaciół wytrzymywali.

Mapa Wagrii z 1691 r.

Wagria zawierała wiele miast, między któremi najważniejszemi były: Starygard, Lubiecz (Lubeka), Segeberg, Oldesloe, Płona, Niestadt, Lucylenburg (Luutgenburg) i była zamieszkała wyłącznie przez Sławian aż do roku 1140, to jest do czasów hrabiego Holsztyńskiego Adolfa II, który kraj cały osadnikami niemieckimi zalał i Słowian całkowicie prawie z Wagryi wyrugowal (Helmold, „Kronika Sławian”).

Głównym ich ośrodkiem był Starigrad, wymieniony u Adama z Bremy jako Aldinburg datowany na rok 700.

Kronikarz Adam z Bremy w 1076 r. opisał gród w swojej kronice następująco: „Aldinborg civitas magna Sclavorum, qui Waigri dicuntur, sita est iuxta mare, quod Balticum sive Barbarum dicitur, itinere die. .. ab Hammaburg”- czyli : Starigard jest wielkim grodem Słowian zwanych Wagrami, który położony jest w pobliżu morza nazywanego Barbarum albo Bałtykiem, o dzień drogi od Hamburga(http://www.taraka.pl/starogard_wagryjski).

Starigrad obecnie nosi nazwę Oldenburg w landzie Szlezwik-Holsztyn. Nazwa tego grodu w języku polskim tłumaczona jest czasem jako Stargard Wagryjski. Grodem Wagrów były też Płonia koło dzisiejszej wsi Plön oraz grody w dzisiejszych miejscowościach Lüttjenburg (pol. hist. Lutynia), Eutin (Utin, Utyń), Süsel, Bosau (pol. hist. Bozów) Scharstorf, Belau, Eutin-Uklei, Hassendorf, Ciekau, Stöfs I i II oraz Sechendorf.

Z okresu osadnictwa słowiańskiego archeolodzy odkryli 23 grody, 143 osady otwarte, 7 grup grobów kurhanowych i kilka cmentarzysk płaskich.

Począwszy od XII w. postępuje stopniowa germanizacja Wagrii, związana z intensywnie rozwijanym osadnictwem niemieckim pod nazwą Ostsiedlung.

 

 

Lubeka

 

Alexander Gwagninus (Rer. Polonicar. T. 1.) mówi, że król Polski Wizimir, pokonawszy króla Duńskiego Siwarda, zaszedł w te miejsca i trzy miasta: Lubekę, Wizmir, Gdańsk założył. Marcin Kromer założenie Lubeki przypisuje jednemu z synów lub potomków Leszka III. Nie ulega żadnej wątpliwości, że miasto przez słowiańskich książąt zostało założone i przez Słowian zamieszkałe było (Helmold, „Kronika Sławian”, przypisy).

Nazwa Lubeka wywodzi od nazwy osady założonej w tym miejscu przez Słowian połabskich „Liubice” – podaje ją w XI wieku w swojej kronice niemiecki historyk Adam z Bremy. W XII wieku nazwa miejscowości wymieniana jest jako „Lubecam”, a niemiecki kronikarz Helmold wymienia po łacinie w „Kronice Sławian” dwie nazwy tej miejscowości „civitatem Lubeke” oraz „civitatis Lubike”. W XIII wieku pojawiły się nazwy Lyubeka (1213), Liubec (1263), Lubeke (1281), następnie Lübecke (1354), Lühbeck (1612).

 

 

Meklemburgia

 

Słowiański gród. Foto: de.wikipedia.org

Meklemburgia powstała na dawnych ziemiach zachodnisłowiańskich jako kontynuacja plemiennego księstwa Obodrzyców (Reregów) z ośrodkiem o charakterze miejskim (Mechlin) leżącym wówczas pomiędzy obecnym Wismarem a Schwerinem. Na zachód od nich zamieszkiwali Połabianie wokół grodu Racibórz, należącego obecnie do Holsztyna.

Słowianie podczas budowy grodu na wyspie. Foto: wikipedia.org

Wiadomości o zasiedleniu wczesnośredniowiecznym i historii oraz wprowadzaniu chrześcijaństwa na terenach północnej Europy przekazał Adam z Bremy zwany również Adamem Bremeńskim, niemiecki kronikarz, kanonik bremeński. Ludność miejscowa, a zwłaszcza Obodrzyce, czynnie sprzeciwiali się wprowadzaniu nowych porządków.

Dopiero Henryk Lew 1129–1195, syn księcia bawarskiego Henryka Pysznego z niemieckiego rodu Welfów, wnuk cesarza Lotara III, w latach 1160–1163 ostatecznie podbił i skolonizował ziemie Obodrzyców i odnowił biskupstwo w Ratzeburgu.

Budowa wału słowiańskiego grodu. Foto: de.wikipedia.org

W 1147 podjął nieudaną wyprawę przeciw państwu plemiennemu Obodrzyców na terenach obecnej Meklemburgii, jednak zmusił książąt Pomorza Zachodniego (określanego również jako Pomorze Przednie) do uznania jego władzy w stosunku lennym. W latach 1160-1163 ostatecznie podbił ziemie Obodrzyców, następnie wraz z Danią pokonał Wieletów, zdobył wpływy na Pomorzy Zachodnim i wyspie przybrzeżnej Rugii. Wprowadzał chrześcijaństwo w nadbałtyckich ziemiach słowiańskich, gdzie lokował osadników niemieckich.

Od syna Niklota, księcia obodryckiego (1131-1160) Przybysława (Pribislav), wywodzi się dynastia książęca panująca w niemieckiej Meklemburgii do 1918 r.

 

 

Schwerin

 

Miasto założyli Słowianie połabscy ze Związku Obodrzyckiego. W 1160 książę saski Henryk Lew zdobył tu jeden z głównych grodów Obodrzyców, wzmiankowany w X w. Od ok. 1170 siedziba biskupstwa i stolica samodzielnego księstwa. W 1358 włączony do księstwa Meklemburgii. Od 1524 ośrodek reformacji. 1621-1934 stolica księstwa Meklemburgia-Schwerin.

Zamek w Schwerinie zbudowany na słowiańskim grodzie. Foto: pl.wikipedia.org

Nazwa miasta, zapisana po raz pierwszy w 1018 roku w formie „Zuarin”, ma pochodzenie słowiańskie. Prawdopodobnie wywodzi się z połabskiego „zvérina”, „zwierzyniec”, choć możliwy jest także jej związek z imieniem boga Swaroga. W języku polskim rekonstruowana jest jako Zwierzyn, Skwierzyn, Swarzyn.

W 965r. odwiedził ziemię Obodrzyców arabski podróżnik Ibrahim ibn Jakub. Później opisał gród na jeziorze słodkowodnym, który był połączony z lądem mostem, podobnie jak większość zamków Słowian. Kronikarz był wówczas gościem przywódcy Obodrzyców, Nakona, którego określił jako „Króla zachodnich Słowian”.

 

 

Wismar

 

Miasto w Niemczech w kraju związkowym w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, siedziba powiatu Nordwestmecklemburg, port nad Morzem Bałtyckim. Liczba mieszkańców: 44 tys. (2008).

Pierwotnie osada słowiańska. Prawa miejskie (lubeckie)) Wismar otrzymał około 1229 roku. W latach 1257–1358 był rezydencją książąt meklemburskich. Od 1259 roku związany paktem z Lubeką i Rostockiem (późniejszą Hanzą). Od roku 1301 pod władzą Meklemburgii.

Nazwa miasta, zapisana w najstarszych przekazach w formie Wissemer (1171, 1211), Wyssemaria (1229), in Wismaria (1251), ma pochodzenie połabskie. Utworzona została od imienia Wyszemir w formie dzierżawczej, a więc oznacza tyle co „[gród] Wyszemira”. W języku polskim rekonstruowana jest w formie Wyszomierz.

Alexander Gwagninus (Rer. Polonicar. T. 1.) mówi, że król Polski Wizimir, pokonawszy króla duńskiego Siwarda, zaszedł w te miejsca i trzy miasta: Lubekę, Wizmir, Gdańsk założył.

Ważnym źródłem legendy o Wizymirze jest przekaz Kroniki Wielkopolskiej, która opisując 20 synów Leszka III z nałożnicy wymienia po kolei ich imiona. Kilka stronic dalej każdemu z nich przydaje jakiś gród powstały od jego imienia. I tak pewien książę o imieniu Wyszomir (oryg. Wyssimirus) miał założyć gród nad Morzem Północnym zwący się od jego imienia Wyszomierz (oryg. Wyszszimiria), dzisiejszy Wismar w Meklemburgii.

 

 

Słowiańska osada handlowa Wodarg (Meklemburgia-Pomorze Przednie)

 

Wioska Wodarg niedaleko Altentreptow w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, w czasach słowiańskich była znaczącą osadą handlową. Odkryto ją podczas budowy A20 w 2003 r. i została archeologicznie zbadana. Badania wskazują, że Słowianie zbudowali tę osadę na ważnym szlaku handlowym pod koniec dziewiątego wieku. Prawdopodobnie był to „Via Regia”, szlak handlowy z Hamburga do Szczecina. Druga droga, równoległa do rzeki Tollense, również byla szlakiem handlowym. Z tego powodu osada nie mogła być zwykłą wioską chłopską. Była to prawdopodobnie osada targowa, w którym również obecni byli szlachcice słowiańscy. Szlak handlowy prowadził przez pobliską rzekę Tollen.

Archeolodzy znaleźli w osadzie przędzalnicze szpilki, noże, kamienie elewacyjne i inne narzędzia. Szczególnie interesujące są dwie pozłacane maski z brązu. Na jednej jest brodaty mężczyzna, w drugiej głowa podobna jest do niedźwiedzia, która mogłaby również stanowić głowę w hełmie. Znaleziono też brązowy pierścień i dwa srebrne gniazda. Prawdopodobnie pochodzą ze Skandynawii i świadczą o działalności handlowej osady. Prawdopodobnie osada została zniszczona w XII-XIII w. gdyż archeolodzy znaleźli także ślady pobytu wojsk niemieckich z czasów około 1300 r. (Helmut Quicker: „Zamek Conerow i jego wioska”, w: Heimatkurier, suplement do Nordkurier, strona: 23, 15 maja 2006 r.

Za: https://translate.google.pl/translate?hl=pl&sl=de&u=http://slawenburgen.npage.de/handelsplaetze.html&prev=search).

 

 

Rugia

 

Rugia (niem. Rügen, połabski Rana; hist. także Roja, Ruja, Rujana) we wczesnym średniowieczu wyspa zachodniosławiańskiego plemienia Ranów, z ośrodkiem religijnym w Arkonie na północnym półwyspie Wittow oraz świeckim w Gardźcu Rugijskim (niem. Garz) na południu wyspy (ogółem znajdowało się tu ponad dwadzieścia grodów i osad wczesnosłowiańskich). W roku 1130 wyspa została opanowana przez Bolesława Krzywoustego, który posiłkował się pożyczoną od księcia duńskiego Magnusa flotą. Do bitwy morskiej połączonej z planowanym desantem nie doszło, Ranowie bez walki uznali zwierzchnictwo księcia Bolesława. W 1135 polskie władztwo na Rugii uznał w Merseburgu Cesarz świętego cesarstwa rzymskiego Lotar III.

Rugia. Słowiański gród na południowy zachód od miasta Garz/Rugia. Foto: de.wikipedia.org

Od mniej więcej VII do XII wieku Rugia była wielką potęgą morską na południowym Bałtyku. Nawet silne królestwo duńskie nie potrafiło stawić jej czoła. Słynna była flota rugijska i jej nieustraszeni żeglarze, którzy siali postrach nawet wśród duńskich Wikingów! W IX wieku zniszczyli m.in. twierdzę Lilleborg na wyspie Bornholm. W Gardźcu (Garz) Ranowie mieli stolicę książęcą, a w Arkonie religijną – poświęconą pogańskiemu Bogu Svątevit/ Świętowit, którą strzegła załoga w sile 300 wojowników. Podobno świątynia kryła też ogromny skarb, zbierany od pokoleń. W Ralowie (dziś gmina Ralswiek koło Bergen) znajdował się wielki port oraz centrum handlowe Ranów. Ostatnio znaleziono tam nawet monety arabskie, co świadczy o międzynarodowych kontaktach handlowych Słowian rugijskich. Dopiero pod koniec XII wieku Duńczykom udał się podbój wyspy. Po ośmiu latach ciężkich walk król duński Waldemar I zdobył Rugię, a świątynię Świętowita w Arkonie doszczętnie spalił w 1188 roku. Książę Ranów Jaromar I (zm. 1218) został wasalem duńskiego króla, a mieszkańców wyspy zmuszono do przyjęcia chrztu. Terytorium Rugii włączono oficjalnie do duńskiej diecezji Roskilde (http://poloniaviva.eu/index.php/pl/4-historia/artyku/331-rugia-tajemnicza-wyspa)

 

 

Słowiański port Ralswiek na wyspie Rugia (Meklemburgia-Pomorze Przednie)

 

Rekonstrukcja słowiańskiej łodzi. Foto: slawenburgen.npage.de

Miejscowość Ralswiek na wyspie Rugia (Rügen) została założona przez Słowian we wczesnym średniowieczu. W tym miejscu wybudowano port morski, który stał się jednym z najważniejszych na Morzu Bałtyckim. Znaleziska archeologiczne wykazały, że stosunki handlowe sięgały aż do Norwegii, Szwecji, a nawet terytoriów arabsko-perskich. Odkryto również 2203 monet arabskich Dirhamów, datowane na 459 i 847 roku. Ten skarb można zwiedzać w muzeum historii kultury w Stralsundzie. W latach 1967-1980 w Ralswiek wykonano rekonstrukcje czterech łodzi o długości do 14 m i szerokości 3,4 m, które pochodziły od Słowian. Niektóre rekonstrukcje tych łodzi można zobaczyć dzisiaj w Freilichtmuseum Großraden i Slawendorf Torgelow. Odkryto również słowiańskie miejsce kultu z niewielką świątynią, która leży nieco poza osadą. Na północny wschód od Ralswiek znajduje się cmentarz z około 400 grobami słowiańskimi z VIII do XII wieku. Tu grzebano zmarłych mieszkańców osady. Podczas podboju Rügen w 1168 r. przez Duńczyków miasto stało się własnością biskupa Roskilde i stało się kościołem administracyjnym centrum wyspy (Joachim Herrmann: „Ralswiek na Rügen, osada słowiańsko-wikingów i ich zapleczu”, wkład w prehistorię i wczesną historię Meklemburgii-Pomorza Przedniego, tom 32, 33, 45, 46, 1997-2008).

 

 

Retra

 

Drugim ważnym ośrodkiem kultowym Słowian była Retra (Radogoszcz) wymieniana również jako Radegost, Riedigost (niem. Redigast, Radigast, Rethra). Retra była centrum kultu Radogosta-Swarożyca oraz głównym ośrodkiem politycznym Związku Wieleckiego (Luciców), leżący na terenach plemienia Redarów. Została zrównana z ziemią po podbiciu Wieletów przez cesarstwo rzymskie narodu niemieckiego.

Dokładne położenie miejscowości nie jest znane; najbardziej wiarygodne jest utożsamienie Radogoszczy z grodem i osadą słowiańską odkrytymi w wyniku badań archeologicznych w miejscowości Grobß Raden w Meklemburgii, gdzie odkryto pozostałości świątyni pogańskiej. Inna koncepcja wskazuje na Alt Rehse – wieś w Niemczech k. Neubrandenburga (Meklemburgia- Pomorze Przednie), nad jeziorem Tollense. Istnieje także teza, jakoby gród znajdował się na terenach obecnego Berlina.

Helmold w „Kronice Sławian” opisał Retrę następująco: „Za spokojnie więc płynącą Odrą i za różnemi ludami pomorskiemi, w stronie zachodniej spotykamy kraj Winulów, tych mianowicie, którzy nazywają się Tolency (Dolenczanie) albo Redarowie (Ratarowie). Miasto ich powszechnie znane jest Retra, siedlisko bałwochwalstwa. Tam zbudowano wielką świątynię na cześć bałwanów, z których najprzedniejszym jest Radegast. Posąg jego ozdobiony jest złotem, a łoże purpurą. Samo miasto ma dziewięć bram i jest dokoła głębokiem jeziorem oblane,·drewniany most służy do przejścia, które wszakże tylko przynoszącym ofiary lub żądającym odpowiedzi (boga) jest dozwolone. Na koniec przychodzi się do Circipanów (Czrezpienian) i Kyzinów (Kiszanów), których od Tolenców i Ratarów oddziela rzeka Panis (Piana, dziś Paene) i miasto Dymin. Kyzinie i Circipanie mieszkają z tej, Tolency i Ratarowie z tamtej strony rzeki Piany. Te cztery ludy od mocy swej nazywają się Wilcy albo Lutycy (Wieletowie albo Lutykowie).

 

 

Behren-Lübchin

 

Gmina w okręgu Rostock w Meklemburgii-Pomorzu Przednim (Niemcy). W pobliżu miasta znajdował się duży słowiański gród plemienia Circipanów (także Circipanen, Peene), jeden ze szczepów Wieletów. Gród został zbudowany na wyspie na jeziorze Teterow. Służył nie tylko jako siedziba księcia, ale także jako główne miejsce kultu i świątynia dla słowiańskiego bóstwa Świętowita. Gród prawdopodobnie został zniszczony około roku 1171 przez króla duńskiego Waldemara I. Fortyfikacje są wykorzystywane do badań archeologicznych Freilichtmusedum Großraden.

 

 

Racibórz

 

Racibórz/Ratzeburg. Foto: slawenburgen.npage.de

Ratzeburg (pol. hist. Racibórz lub Raciąż) – miasto w Niemczech w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, siedziba powiatu Herzogtum Lauenburg oraz urzędu Lauenburgische Seen. Miasto liczy 13 695 mieszkańców (31 grudnia 2008).

Archeologiczny Freilichtmuseum Großraden – z osadą słowiańską Slavsburg. Zamek został zrekonstruowany na podstawie wykopalisk i udostępniony jako skansen archeologiczny. W rekonstrukcji wykorzystano również badania słowiańskiego grodu/zamku Behren-Lübchin.

We wczesnym średniowieczu istniał jako główny gród słowiańskiego plemienia Połabian o nazwie „Racibórz”. Powstanie grodu (wzmiankowanego po raz pierwszy w roku 1062) łączony jest niekiedy z obodrzyckim księciem Raciborem (zm. 7 maja 1156 roku). Dawna siedziba biskupstwa katolickiego (1060-1066, odnowione w 1154). Ostatecznie opanowany przez Sasów w roku 1140.

 

 

Kraków w Meklemburgii

 

Pierwsze wzmianki o Krakowie (Krakow am See) pojawiły się w dokumencie z 21 maja 1298. Nazwa miasta pochodzi od słowiańskiego słowa „kracka”. W średniowieczu miasto było siedzibą księstwa Werle-Güstrow i niekiedy miejscem obrad meklemburskiego Księstwa Krajowego. Krakow am See jest jednym z najstarszych miast Meklemburgii. Miasto przeżyło kilka wielkich pożarów (ostatni w 1759). W 1842 wybudowano młyn, który zniszczyło dopiero uderzenie pioruna w 1975. W 1882 zbudowano końcową stację kolejową z Güstrowi i Plau am See. W 1900 nastąpiło otwarcie kąpieliska. W 1909 wybudowano dom uzdrowiskowy. W pobliżu znajduje się Jezioro Krakowskie (Krakower See), od nazwy miasta Krakow am See; od polskiego Krakowa.

 

 

Cracau (Magdeburg)

 

Cracau to dzielnica stolicy Saksonii-Anhalt w Magdeburgu. Dzielnica położona jest bezpośrednio na wschodnim brzegu Łaby. Znaleziska wykopaliskowe dowiodły, że obszar dzisiejszego Krakusa był zamieszkiwany już w Cesarstwie Rzymskim (około 300 r. n.e.) na dwóch wolnych od powodzi, piaszczystych wyspach. Słowianie nadali temu miejscu nazwę Krakow, co można zinterpretować jako „miejsce Kraka”. Jako Kraków miejsce to jest po raz pierwszy wspomniane w 1160 r. Alt Cracau jest położony nad Alt Elbe (Stara Łaba).

 

Kraków i Wilich w Westfalii

 

Kraków (Cracau, dawniej Cracow) jest dzielnicą Krefeld, (do 1929 Crefeld, wcześniej Crenelt), miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Düsseldorf, położone na południowy zachód od Zagłębia Rurhy w pobliżu Renu. Po drugiej stronie Renu na wchód leży miasto Duisburg, gdzie rzeka Rura wpada do Renu (poniżej). Słynna mapa okręgu (hrabstwa) Moers z 1590 r., Autorstwa Johannesa Mercatora, wnuka wielkiego Gerharda Mercatora, ukazuje chwalebny Kraków. Jest to zrozumiałe, biorąc pod uwagę, że znaczenie zamku w Krakowie było wówczas wyraźnie ważniejsze niż mały rynek w Krefeld. W 1417 r. Kraków został wymieniony po raz pierwszy jako twierdza z okazji śmierci hrabia Friedricha III. de Moers.

Kraków koło Krefeld. Foto: krefeld.de

W pobliżu Krakowa znajduje się miasto Willich przy Dolnym Renie w zachodniej części kraju Związkowego Nadrenia Północna-Westfalia i jest dzielnicą Viersen w powiecie Düsseldorf. Ma status ośrodka centralnego i znajduje się w obszarze metropolitalnym obszaru metropolitalnego Ren-Rurh w trójkącie miasta Düsseldor-Mönchengladbach-Krefeld. Na mapie z 1758 miejscowość nazywała się Wilich.

Willich został po raz pierwszy wymieniony jako „Wylike” w 1137 roku, ale pierwszy kościół został prawdopodobnie zbudowany około 800 roku. Obecna nazwa została po raz pierwszy wymieniona w 1245 r

Zamek Kraków 1605 r. (Die Eroberung der Burg Krakau 1605). Foto: wenner.net

Nazwy Wilich i Kraków mogą pochodzić od Wieletów, którzy osiedli również w Batawii, gdyż nazwa Kraków może pochodzić tylko od Słowian. Tam, według zapewnienia Bedy (735), na urządzenie biskupiej stolicy, mianowanemu w r. 696 arcybiskupem Fryzów Wilibrordowi, Pepin Heristalski (Pepin II, 635-714 r.) przeznaczył swój sławny zamek, który u tych ludów po dawnemu zwie się Willaburg, t.j. grodem Willów, a w mowie gallskiej Traiectum (http://www.taraka.pl/starogard_wagryjski&bgad=4&bgad=6&bgad=5). Holenderskie słowo „trecht” jest zapożyczonym od łacińskiego słowa „traiectum”, co oznacza przeprawę przez rzekę. We wczesnym średniowieczu mnich z Northumbrii Willibrord (668-739) odwiedził Utrecht, a dzięki upoważnieniu od frankońskiego władcy Pepina II i papieża Sergiusza III. zbudował w 695 r. kościół wewnątrz starożytnego fortu/zamku. To było centrum chrześcijaństwa dla Fryzów, czyli wszystkich mieszkańców obszaru na północ od Renu. Wiele kamieni z fortu/zamku zostało ponownie wykorzystanych w pałacu biskupim, który został zbudowany przez biskupa Balderika (925).

 

 

Kraków (Saksonia)

 

Pierwsza wzmianka o Krakowie pochodzi z 1248 roku. Znajdował się na Pulnitz we wrzosowisku krakowskim na północny zachód od Königsbrück. Pierwotna wioska z dworem została zbudowana między Königsbrück i Ortrand w brodzie przez Pulsnitz, który stanowił granicę między Górnymi Łużycami i Margraviate of Meissen, znajdował się głównie po stronie Miśni.

Była jednak także mniejsza osada po stronie Górnych Łużyc, dawniej zwana Krakowem Królewskim, a nawet Królestwem (po Królestwie Czech).

 

 

Kraków (Bad Lauchstädt)

 

Krakow jest wioską w Milzau, dzielnicy miasta Bad Lauchstädt w Saalekreis w Saksonii-Anhalt. Milzau znajduje się w Lauchie, około 8 km na północ od Geiseltalsees, 9 km na zachód od Merseburga i 22 km na południe od Halle (Salle). Milzau po raz pierwszy wspomniano w 881-899 r. Hersfelder jako Milisa. Dzisiejsze dziewięć dzielnic Milzau należało do biskupstwa w Merseburgu.

 

Krackow (Meklemburgia-Pomorze Przednie)

 

Nazwa ma pochodzenie słowiańskie i może oznaczać „miejsce wron” (Kracac = rechot ) lub pochodzi od krk = neck i odnosi się do położenia geograficznego w Bachtal między jeziorami i szerokim Randowtal. Według ustaleń archeologicznych, założenie osady słowiańskiej miało miejsce po 600 r. Pierwsza pisemna wzmianka o tym miejscu miała miejsce w 1271 r., kiedy to Otto von Ramin przekazał je franciszkanom ze Szczecina.

Inne miejscowości o nazwie Kraków to: Kraków (Blankenhain), dworek koło Blankenhain, dzielnica Weimarer; Kraków, powiat Coswig w powiecie Wittenberg, Saksonia-Anhalt; Kraak, Ludwigslust-Land, Ludwigslust-Parchim, Mecklenburg-Vorpommern; Kracklund miasto w powiecie Flensburg, w Schleswig-Holstein, który istniał 107 lat. W 1974 r. Został połączony z sąsiednim okręgiem Schleswig w powiecie Schleswig-Flensburg; Krakau, powiat Mersburg w prowincji Sachsen.

Według legendy, w Czechach, Krakow wraz z Krakowcem, uważany był za siedzibę legendarnego przodka Krok. Václav Kočka, w swojej historiografii Ziemi Rakonitzer, twierdzi, że nazwa wsi pochodzi od polskiego miasta Krakowa i jest wynikiem najazdu Břetislawa I na Polskę w 1039 r. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1358 r. W tym czasie wieś należała do miejscowej rodziny szlacheckiej Krakowa. Wśród późniejszych właścicieli Krakowa wraz ze wsiami Rousínov, Skupá i Všesulov należał Jíra von Roztoky, który zbudował zamek Krakowiec, był ulubiencem króla Wacława Luksemburskiego. Z zamku Krakowiec w 1414 Jan Hus wyruszył do Konstancji.

 

 

Krak to nie bajka

 

Niewątpliwie wszystkie wymienione miejscowości o nazwie Kraków pochodzą od Kraka i polskiego grodu Kraków. Choć autorem pierwszego źródła piśmiennego, w którym w 966 r. pojawia się Kraków jest Ibrahim ibn Jakub, to gród Kraków musiał być o wiele wcześniejszy, i sławny. Według legendy zapisanej w końcu XII wieku przez Wincentego Kadłubka, nazwa Krakowa pochodzi od imienia księcia Kraka, natomiast w legendach czeskich występuje postać księcia Kroka. Kopce Kraka i Wandy usypane w Krakowie pochodzą z około VII w., ale panowanie Kraka i Wandy musi przypadać na lata wcześniejsze. Według Macieja Miechowity w dziele „Chronica Polonorum”, Krak panował po rządach12 palatynów. Sława Kraka rozchodziła się po wszystkich ziemiach zamieszkałych przez Słowian, i docierała nawet za Ren. Stąd Słowianie nazywali swoje grody, osady i miasta od Kraka i grodu Kraków. W dokumentach łacińskich w 973 r. występuje w formie „Cracoua”. Nazwy Kraków nadawane osadom i miastom w Niemczech i nie tylko, są bardzo ważnym świadectwem nie tylko panowania Kraka, ale i jego życia, bo albo neguje się jego istnienie, albo traktuje się go bajecznie.

 

 

Rzeka Rura

 

Rzeka Rura (niem. Rurh), wpadająca pod Duisburgiem do Renu, nazywała się w końcu XIII wieku „Rura Slavica. Historia klasztoru w Waldsassen (Fundatio Monasterii Waldsassensis ) w XIII w. mówi: „W Westfalii jest rzeka nazywana zwykle południową lub słowiańską Rura” („Quidam torrens est w partibus Westfalle, qui vulgariter Rura Australis seu Slavica nuncupatur”). Ponadto nazwa rzeki została po raz pierwszy zapisana jako Rura w 796 r. (Hansa Krahe, „Unsere ältesten Flussnamen”). Ruhra (czyt. Rura) jest jedną z najważniejszych rzek Nadrenii Północnej-Westfalii. Jej długość to 219,3 km; jej źródło znajduje się 674 m n.p.m., jej ujście do Renu w Duisburgu. Główne miasta to: Duisburg, Mülheim an der Ruhr, Essen, Bochum, Hagen i Dortmund.

 

Przeczytaj Część III.

 

Stanisław Bulza

 

Przeczytaj więcej artykułów Stanisława Bulzy na naszym portalu  >   >   > TUTAJ .

 

Polish-Club-Online-PCO-logo-2, 2017.11.21.

 

Autor: Stanisław Bulza