O Biblii krytycznie. Część IX. Hetyci i Filistyni (Palestyńczycy)


Przeczytaj:   Część I.    Część II.   Część III.    Część IV.   Część V.   Część VI.   Część VII.   Część VIII.

 

 

Sisera z Charoszet Haggoim

 

Jedną z tajemniczych opowieści w Biblii jest pojawienie się Sisery z Charoszet Haggoim (Chacor ha-Gelilit) i rydwanów. Był dowódcą króla Kanaanu, Jabina, który posiadał dziewięćset żelaznych rydwanów. Dowódca ten występuje w Księdze Jozuego, Księdze Sędziów, i jest wspomniany w 1 Księdze Samuela. Nie byli Filistynami, ale jednym z ludów hetyckich. Był to jeden z oddziałów hetyckich, który po bitwie pomiędzy wojskami hetyckimi a egipskimi pod Kadesz, podbił Kanaan. Akcja tej opowieści nie toczyła się za Jozuego, choć jest on wymieniony w Księdze Jozuego. Siserę, dowódcę wojsk króla Jabina, pobił Barak, syn Abinoama, żyjący w XIII w. p.n.e., który nie był jednym z dowódców Mojżesza, lecz chyba Hebrajczykiem, który pojawia się po podboju Kanaanu dokonanego przez Jozuego. Hebrajczycy byli uciskani przez króla Kanaanu, Jabina przez dwadzieścia lat.

Nie wiadomo, kiedy miała miejsce bitwa pod Kadesz. Ustalenie daty bitwy pod Kadesz jest zadaniem dość trudnym. Jedyna wzmianka dotycząca daty bitwy mówi o piątym roku panowania Ramzesa II. Nie jest pewna data objęcia rządów przez tego władcę. Część badaczy przyjmuje datę 1304/1303 p.n.e. jako początek jego panowania i na tej podstawie rok bitwy określany jest na 1300/1299 roku p.n.e. Z kolei inni badacze przyjmują, że bitwa miała miejsce w 1274 p.n.e. Jest to jedna z najlepiej udokumentowanych bitew starożytności– zachowało się kilkanaście niezależnych antycznych źródeł na jej temat. Armia hetycka użyła w bitwie 3700 rydwanów. Bitwa została nierozstrzygnięta, II kampania syryjska Ramzesa II zakończyła się fiaskiem. Egipcjanie ani nie zdobyli Kadesz, ani nie utrzymali kraju Amurru, ani nie pokonali armii hetyckiej.

Jeżeli przyjmiemy datę bitwy pod Kadesz w 1274 p.n.e., to wojna króla Kanaanu z Hebrajczykami miała miejsce około 1254 r. p.n.e. Natomiast według Biblii Tysiąclecia w „Tablicy chronologicznej”, czasy sędziów to lata 1200-1025. Wojska Jabina miał pokonać Barak. Według Encyklopedii Kościelnej z 1873 r., Barak żył około 1300 p.n.e. Jest wymieniony w 1 Sm 12, 11 jako Bedan: Pan wysłał wtedy Jerubbaala, Bedana…”. To jednak data 1254 p.n.e. będzie bardziej wiarygodna.

W Księdze Jozuego pisze, że Jabin, król Chasoru, usłyszawszy o tym, powiadomił Jobaba, króla Madonu, króla Szimronu, króla Akszafu i królów zamieszkałych na północy, w górach i na równinie, na południu od Kinneret, w Szefeli i na wyżynach Doru na zachodzie, Kananejczyków na wschodzie i na zachodzie, Amorytów, Chetytów, Peryzzytów, Jebusytów na górze i Chiwwitów u stóp Hermonu w krainie Mispa. Wyruszyli oni z całym swym wojskiem, ludem mnogim jak piasek na wybrzeżu morza i z olbrzymią liczbą koni i rydwanów.

Wszyscy ci królowie umówiwszy się przybyli i zajęli stanowiska nad wodami Merom, aby walczyć z Izraelem. I rzekł Pan do Jozuego: <Nie bój się ich, albowiem jutro o tej porze sprawię, że oni wszyscy padną zabici przed Izraelem. Konie ich okulawisz, a rydwany ich spalisz>. Jozue wraz z całym swym zbrojnym ludem przybył niespodzianie nad wody Meromu i rzucił się na nich. Pan wydał ich w ręce Izraela. Rozbili ich i ścigali aż do Sydonu Wielkiego i aż do Misrefot-Maim i do doliny Mispa na wschodzie. Rozgromiono ich całkowicie, tak że nikt nie ocalał. Jozue postąpił z nimi, jak Pan mu rozkazał: konie ich okulawił, a rydwany spalił (Joz 11,1-5).

Twierdzenie: Zajęcie Chasoru i innych miast galilejskich. W tym samym czasie Jozue cofnął się i zdobył Chasor, a króla jego zabił mieczem; Chasor było niegdyś stolicą wszystkich tych królestw. Ostrzem miecza pobili wszystko co żywe, obłożywszy klątwą. Nie pozostawiono żadnej żywej duszy, a Chasor spalono. Wszystkie miasta tych królów i samych ich królów zwyciężył Jozue i zdobył ostrzem miecza, obłożywszy ich klątwą, jak rozkazał Mojżesz, sługa Pana (Joz 11, 10-13).

Sprzeczność, ponieważ nie Jozue pobił wojska króla Jabina, który panował w Chasor, lecz Barak. W Księdze Sędziów pisze, że Jabin, król Kanaanu uciskał Izraelitów przez dwadzieścia lat: „Po śmierci Ehuda Izraelici znów zaczęli czynić to, co złe w oczach Pana, i Pan wydał ich w ręce Jabina, króla Kanaanu, który panował w Chasor. Wodzem jego wojsk był Sisera, który mieszkał w Charoszet-Haggoim. Wówczas Izraelici wołali do Pana. Jabin bowiem miał dziewięćset żelaznych rydwanów i nielitościwie uciskał Izraelitów przez lat dwadzieścia” (Sdz 4, 1-3).

Dalej: „Sisera dowiedziawszy się, że Barak, syn Abinoama, wyruszył na górę Tabor, zebrał wszystkie swoje rydwany, dziewięćset żelaznych rydwanów i wszystkie swoje oddziały, jakie posiadał. Polecił im przybyć od Charoszet-Haggoim do potoku Kiszon. Wtedy rzekła Debora do Baraka: <Wstań, bo oto nadchodzi dzień, w którym Pan wyda w ręce twoje Siserę. Czyż Pan nie kroczy przed tobą?> Barak zszedł więc z góry Tabor, a dziesięć tysięcy ludzi za nim. Wówczas Pan poraził przed Barakiem ostrzem miecza Siserę, wszystkie jego rydwany i całe wojsko. Sisera, zeskoczywszy ze swego rydwanu, uciekł pieszo. Barak zaś ścigał rydwany i wojsko aż do Charoszet-Haggoim. Całe wojsko Sisery padło pod ostrzem miecza i żaden z mężów nie uszedł”. (Sdz 4, 12).

W tej księdze pisze, że Barak, a nie Jozue pobił Siserę. Barak, syn Abinoama (Vulg. Abinoëm), lub Awinoama, szofet (sędzia) ludu izraelskiego, żyjący ok. r. 1300 p.n.e., przy pomocy prorokini Debory, pobił Siserę, wodza chananejskiego króla z Chasor (blisko jez. Genezareth), i tym sposobem uwolnił pokolenie Naftali i Zabulon od 20-letniej niewoli (Encyklopedia Kościelna,1873). Nie był to więc cały Izrael, a tylko dwa pokolenia: Naftaliego i Zabulona. Czy mogli więc pokonać Siserę? Jest to raczej wątpliwe.

 

 

Traktat Hetytów z Egiptem

 

Prawdopodobnie opowieść jest wspomnieniem odległej i tragicznej przeszłości. To nie Izraelici zwyciężyli, tylko zostali pokonani i wytępieni przez egipskiego faraona.

Za faraona Merneptaha były jakieś zaburzenia w Kanaanie wywołane przez Izraelitów. Bo jest też relacja z tych wydarzeń w formie wiersza ze Steli Merneptaha, szeroko znanej jako Stela Izraelska, która odnosi się do całkowitego zniszczenia Izraela w kampanii w Kanaanie przed najazdem Ludów Morza, czyli przed 5. rokiem panowania Merneptaha: „Izrael został wymazany … jego nasienie już nie istnieje”. Jest to pierwszy uznany egipski zapis o istnieniu Izraela – „nie jako kraj czy miasto, ale jako plemię” lub ludzie. Jeżeli faraon tak na steli napisał, to tak musiało być.
Niektórzy specjaliści przedstawili bardzo dokładną datę przejęcia władzy przez Mérenptaha, między 26 a 28 lipca 1213 r. p.n.e. To 5. rok panowania faraona przypada na rok 1208. p.n.e. Wyprawa do Palestyny musiała mieć miejsce o około dwa lata wcześniej, czyli w 1210 p.n.e. I wtedy musiał być konflikt między Izraelitami a Hetytami.
W 20 lat po bitwie pod Kadesz, Ramzes II podpisał traktat z władcą hetyckim, Hattusilisem III, traktując go jak równego sobie. Jeżeli bitwa miała miejsce w 1274 p.n.e., to traktat podpisano 1254 r. p.n.e. Wówczas pojawił się Barak. Faraon wykonując postanowienia traktatu pokonał Izraelitów.

 

 

Pieśń Debory

 

Witold Tyloch w książce „Dzieje ksiąg Starego Testamentu” pisze, że „Wśród wielu hymnów i pieśni w Biblii, opiewających wydarzenia dziejowe, czołowe miejsce zajmuje poemat, znany pod niesłusznym tytułem „Pieśń Debory”, stanowiący piąty rozdział Księgi Sędziów. Autor tego wspaniałego poematu, stanowiącego najwartościowszy fragment poezji staro izraelskiej, jest zupełnie nieznany. Wprawdzie pierwszy werset obecnej wersji hymnu: „Owego dnia taką pieśń wyśpiewali Debora i i Barak, syn Abinoama (Sdz 5, 1), wskazuje, że Debora była nie tylko bohaterką opisywanych wydarzeń, ale i autorką tego poematu. Jednak nie uznano tego za wiarygodne, choćby dlatego, że poemat jest wezwaniem właśnie do Debory i Baraka (Sdz 5, 12). Jest to pieśń o Deborze i Baraku, a nie przez nich ułożona. Powszechnie uważa się, że poemat powstał bezpośrednio po opisywanych wydarzeniach, a więc po zwycięstwie kilku dwóch plemion izraelskich nad ich przeciwnikami., zapewne, jak by to można przypuszczać na podstawie Księgi Sędziów (16, 23-25), podczas uroczystości sławiącej chwałę zwycięskiego oręża” (Witold Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu”).

Pierwsza opowieść: W tym czasie sprawowała sądy nad Izraelem Debora, prorokini, żona Lappidota. Zasiadała ona pod Palmą Debory, między Rama i Betel w górach Efraima, dokąd przybywali Izraelici, aby rozsądzać swoje sprawy. Posłała ona po Baraka, syna Abinoama z Kedesz w pokoleniu Neftalego. <Oto – rzekła mu – co nakazał Pan, Bóg Izraela: Idź, udaj się na górę Tabor i weź z sobą dziesięć tysięcy mężów synów Neftalego i synów Zabulona. Przyprowadzę ci do potoku Kiszon Siserę, wodza wojska Jabina, z jego rydwanami i hufcami i dam je w twoje ręce>. Odpowiedział jej Barak: <Jeżeli ty pójdziesz ze mną, pójdę, lecz jeśli ty nie pójdziesz ze mną, nie pójdę>. <Pójdę więc z tobą – odpowiedziała mu – lecz chwała nie okryje drogi, po której pójdziesz, albowiem przez ręce kobiety Pan wyda Siserę>. Powstała więc Debora i razem z Barakiem udała się do Kedesz. Barak zaś zwołał pokolenie Zabulona i Neftalego, i dziesięć tysięcy mężów poszło z nim, a Debora mu towarzyszyła (Sdz 4, 1). Z opowieści wynika, że w walce brały udział tylko dwa pokolenia: Zabulona i Naftalego (Sdz 4, 6).

Klęska Sisery. Sisera dowiedziawszy się, że Barak, syn Abinoama, wyruszył na górę Tabor, zebrał wszystkie swoje rydwany, dziewięćset żelaznych rydwanów i wszystkie swoje oddziały, jakie posiadał. Polecił im przybyć od Charoszet-Haggoim do potoku Kiszon. Wtedy rzekła Debora do Baraka: <Wstań, bo oto nadchodzi dzień, w którym Pan wyda w ręce twoje Siserę. Czyż Pan nie kroczy przed tobą?>. Barak zszedł więc z góry Tabor, a dziesięć tysięcy ludzi za nim. Wówczas Pan poraził przed Barakiem ostrzem miecza Siserę, wszystkie jego rydwany i całe wojsko. Sisera, zeskoczywszy ze swego rydwanu, uciekł pieszo. Barak zaś ścigał rydwany i wojsko aż do Charoszet-Haggoim. Całe wojsko Sisery padło pod ostrzem miecza i żaden z mężów nie uszedł (Sdz 4, 12).

Druga opowieść: W opiewanej walce Baraka z Siserą brało udział sześć pokoleń: Efraima, Beniamina, Manassesa, Zabulona, Issachara i Neftaliego. Cztery pokolenia nie odpowiedziały na apel: Rubenici, Gadyci (Gilead), Danici i Aseryci. Pokolenie Judy i Symeona zostały tu w ogóle pominięte, jako osiedlone na południu kraju, i nie utrzymujące bliższej łączności z reszta ludu w czasie ich walk (Sdz 5, 1-31). Sześć pokoleń nie brało udziału w walce z Siserą, gdyż ich wówczas jeszcze w Kanaanie nie było. Dlaczego redaktorzy Biblii zmienili imię wodza Bedan na Barak? Pytanie pozostanie bez odpowiedzi.

 

 

Rydwany

 

W Księdze Jozuego pisze, że Jozue rydwany spalił, były więc drewniane. Natomiast Księga Sędziów podaje, że Jabin, król Chasoru miał dziewięćset żelaznych rydwanów. Prawdopodobnie nie chodzi tu o rydwany żelazne, tylko oto, że okucia rydwanów były żelazne.

Jak się wydaje, ten typ broni wojennej rozwinął się przed 1500 p.n.e. w Syrii i Azji Mniejszej, mianowicie w królestwie Mitanii i od Hetytów i został przyjęty przez Egipcjan. W bitwie pod Megiddo w 1479 r. faraon Totmes II zwyciężając królów Megiddo i Kadesz zdobył 924 rydwany. Zadaniem rydwanów było przełamanie linii wojsk nieprzyjacielskich przez skoncentrowany atak, a następnie ściganie i wybijanie zbiegów. Walczący na rydwanach Hetyci używali włóczni, podczas gdy Egipcjanie stosowali rydwan jako ruchomą platformę dla łuczników. Reliefy w Abu Simbel przedstawiające bitwę pod Kadesz w 1288 p.n.e. ukazują rydwany hetyckie z oszczepnikami szarżującymi na linie Egipcjan, a następnie cofające się pod gradem strzał.

Pierwsze w Grecji przedstawienia rydwanów pochodzą z grobów szybowych. Wprowadzeniu tej nowej broni wojennej z Azji Mniejszej przypisuje się wzrost potęgi Myken. Znany dokument z archiwów hetyckich – list Tawagalawasa – dowodzi, że książęta achajscy nauczyli się powozić rydwanami od Hetytów. Posiadanie rydwanu musiało wyróżniać szlachetnie urodzonych od zwykłych ludzi. Rydwany służyły do polowania i do podróży po całym systemie dróg mykeńskich, a w czasie wojny dawały swym właścicielom uprzywilejowaną pozycję. Malowidła ścienne z przedstawieniami rydwanów zdobiły pałace w Mykenach, Tyrynsie i Pylos.

 

 

Barak

 

Według Encyklopedii Kościelnej z 1873 r., Barak żył około 1300 p.n.e. Jest wymieniony w 1 Sm 12, 11 jako Bedan: Pan wysłał wtedy Jerubbaala, Bedana…”.

„…Potem zapomnieli o Panu, Bogu swoim. Wtedy oddał ich w ręce Sisery, dowódcy wojsk Chasoru, i w ręce Filistynów, i w ręce króla Moabu i prowadzili z nim wojnę. Wołali wtedy do Pana: „Zgrzeszyliśmy, bo opuściliśmy Pana, służąc Baalom i Asztartom. Teraz jednak wybaw nas z ręki naszych wrogów, a będziemy Tobie służyli. Pan wysłał wtedy Jerubbaala, Bedana, Jeftego i Samuela. Uwolnił was z ręki wrogów okolicznych, tak iż mieszkaliście bezpieczni. Gdy spostrzegliście, że Nachasz, król Ammonitów, nadciąga przeciw wam, powiedzieliście mi: „Nie! Król będzie nad nami panował!…” (1 Sm 12, 10-13). Wymieniony Bedan to Barak. Filistynów nie było wówczas jeszcze w Kanaanie. Izraelici nie znali wówczas Jehowy (Pana).

Jefte jest postacią biblijną, jeden z Sędziów we wczesnym okresie Izraela. Pod jego dowództwem Pan wyzwolił Izraelitów spod osiemnastoletniej dominacji Ammonitów. Walczył więc z Ammonitami. Jefte był synem Gileada, Izraelity z pokolenia Manassesa, i nierządnicy. Przyrodni bracia wyrzucili go z domu, uciekł więc do krainy Tob, gdzie zebrał wokół siebie grupę nicponi i żył z wypraw zbójeckich. Kiedy Ammonici zagrozili Izraelitom, lud zebrał się w Mispa i obrał Jeftego na wodza. Sędzia próbował negocjować z wrogiem, wykazując niesłuszność jego roszczeń, co jednak nie przyniosło rezultatu. Jefte, po złożeniu ślubu, wyruszył do walki przeciwko Ammonitom i zadał im klęskę. Pokonał też Efraimitów, którzy zazdrościli mu chwały zwycięstwa i przybyli do niego z pogróżkami. Panował jako sędzia przez sześć lat, aż do śmierci.

Jerubbaal urząd sędziego sprawował przez 40 lat. Zwyciężył Madianitów i Amalekitów uwalniając Izrael. Zwalczał kult Baala, stąd też nazywany jest jako Jerubbaal, czyli Niech Baal się przed nim broni (lub Niech Baal walczy z nim): I od tego dnia nazwano Gedeona „Jerubbaal”, mówiąc: <Niech Baal z nim walczy, bo zburzył jego ołtarz> (Sdz 6, 32). Powołany przez Jahwe podczas młócki zboża na sędziego (wodza), walczył i pokonał Madianitów (silny szczep siejący spustoszenie i grozę w Kanaanie). A oto przyszedł Anioł Pana i usiadł pod Terebiniem w Ofra, które należało do Joasza z rodu Abiezera. Gedeon, syn jego, młócił na klepisku zboże, aby je ukryć przed Madianitami (Sdz 6, 11). Zadał druzgocącą klęskę wojskom wroga dowodząc jedynie trzystu żołnierzami. Rzekł wówczas Pan do Gedeona: <Przy pomocy tych trzystu mężów, którzy chłeptali wodę, wybawię was i w ręce twoje wydam Madianitów. Wszyscy inni mężowie niech wracają do siebie> (Sdz 7, 7). Tych, którzy zdołali uciec spod ręki Gedeona, wypędzono za Jordan. Zwycięstwo Gedeona miało bardzo wielkie znaczenie. Izraelici zaczęli wysuwać propozycje, aby Gedeona obwołać królem.

 

 

Epoka żelaza

 

W Grecji przechodzenie z epoki brązu do żelaza zaczęło nabierać tempa około połowy XI p.n.e. Lecz nie można mówić o ustaleniu się epoki żelaza w jakimkolwiek rejonie dopóki przedmioty z żelaza nie zaczęły przeważać nad przedmiotami brązowymi. Równowaga liczebna faworyzująca żelazo świadczy przeważnie o tym, ze produkcja żelaza zdołała się zakorzenić w danym rejonie. W Attyce i Argolidzie tendencja do powszechnego stosowania żelaza jest bardzo wyraźna około 1050 a 950 p.n.e. W następnym stuleciu żelazo stało się podstawowym metalem i było powszechnie stosowane przez rolników i rzemieślników.

Filistyni przewyższali cywilizacyjnie Izraelitów. Znali między innymi tajemnicę wytapiania żelaza. W Palestynie okres żelaza przypada na lata 1330-1200, a okres (filistyński) wczesnego żelaza na lata 1200-900). W Starym Testamencie na ten temat pisze: „W całej ziemi izraelskiej nie było [wtedy] żadnego kowala, dlatego że mówili Filistyni: <Niech Hebrajczycy nie sporządzają sobie mieczów i włóczni> Wszyscy Izraelczycy chodzili do Filistynów ostrzyć swój lemiesz, topór, siekierę lub motykę. Potem płacili za ostrzenie lemiesza i topora dwie trzecie sykla, a jedna trzecią sykla za siekierę lub motykę. Tak się więc stało, że w czasie wojny nikt z ludzi, którzy byli z Saulem i Jonatanem, nie miał miecza, ani włóczni; mieli je tylko Saul i syn jego, Jonatan (1 Sm 13, 19-22).

Izraelici byli więc uzależnieni od Filistynów, którzy bronili swojej tajemnicy wytapiania żelaza. Nikt poza nimi nie mógł w Kanaanie wytwarzać żelaznej broni ani narzędzi rolniczych i rzemieślniczych. Z przekazu biblijnego wynika, że tylko Saul i syn jego, Jonatan, mieli żelazne miecze i włócznie. Filistyni nie sprzedawali broni Izraelitom, gdyż byli świadomi tego, że ta broń mogłaby być użyta przeciwko nim. Saul mógł nabyć broń gdzie indziej.

Według „Tablicy chronologicznej” zamieszczonej w Biblii Tysiąclecia, Saul panował w latach około 1040-1010 p.n.e.

W wykopaliskach 1920—1921 w Aszkelonie odkryto ruiny z okresu rzymskiego na szczycie pagórka, a w głębi liczne fazy zamieszkiwania z przerwą na przełomie późnego brązu i wczesnego żelaza, która prawdopodobnie została spowodowana inwazję filistyńską w końcu XIII wieku. Petrie (po 36 latach przerwy) z ramienia Brytyjskiej Szkoły Archeologicznej rozpoczął prace w palestyńskiej części Egiptu, dokonując ważnych odkryć w Tell Jemmeh (czyt. Dżemme; może Gerar?) kilka km na południe od Gazy, w Tell el-Fari’a (może Bethpaleth?) 25 km na płd–wschód od Gazy i w Tell el-Ajjul (czyt. Adżdżul, starożytna Gaza) w latach 1926—1934. Chronologia ustalona przez niego w tych wykopaliskach była jednak mylna, ponieważ nie brał pod uwagę wyników osiągniętych przez innych archeologów, pracujących nieco wcześniej w Palestynie, ale później została skorygowana. W Tell Jemmeh, Petrie stwierdził, że miejscowość była zamieszkała bez przerwy od XIII-V w. p.n.e. W Tell el-Fari’a (prawdopodobnie Szaruhen), położonym w Wadi Gazzeh, odkrył strata miejskie środkowego i późnego brązu oraz wczesnego żelaza. Znalezione zarówno zwykłe jak i królewskie skarabeusze, a także figurki bożków z kości słoniowej z czasów Hyksosów (XVII-XVI w. p.n.e.) oraz późniejszych dynastii egipskich (XVIII, XIX i XX) świadczą o wpływach Egiptu w tej części Palestyny.

 

 

Chasor

 

Dziś Tell El-Kedah, leży na pd.-zach. od jeziora Hule. Ślady osadnictwa na terenie Chasor (Chacor ha-Gelilit, biblijne Charoszet Haggoim) sięgają wczesnej epoki brązu, pierwszej połowy III tysiąclecia p.n.e. Miasto przeżyło kryzys w drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e., powróciło do znaczenia w I połowie następnego tysiąclecia. W okresie od XVIII w. do połowy XIII w p.n.e. Kanaan był państwem lennym starożytnego Egiptu. Pierwsze wzmianki o Chasor pochodzą z XV p.n.e., kiedy zostało ono wymienione jako miasto, którego król Abdi-Tirshi przysiągł lojalność faraonowi Tutmozisa III (świątynia Amona w Karnaku) oraz w listach z Amarny. Było wtedy największym miastem północnego Kanaanu, o ogromnym znaczeniu strategicznym. Zamieszkiwało je 30-40 tys. ludzi, a rozwojowi sprzyjało też korzystne położenie przy szlaku handlowym Via Maris. Opisy biblijne wymieniają dwóch królów o imieniu Jabin, którzy panowali w Chasor i walczyli z Hebrajczykami. Miasto zostało doszczętnie zniszczone, a jego mieszkańcy zabici.

Księga Jozuego 11, 1-10 opisuje Jabina, króla Chasoru, który stanął na czele wojsk walczących z Izraelitami.. Badania archeologiczne potwierdzają zniszczenie w XIII w. p.n.e., jednak nie dają odpowiedzi, kto był jego sprawcą. Księga Sędziów opisuje kananejskiego króla Jabina, który przeciwstawił się Izraelitom, został jednak pokonany przez Baraka. Naukowcy uważają, że Chasor i Jabin są tym samym miastem zdobytym przez Izraelitów, którym sukces ten utorował drogę do podboju całego Kanaanu.

 

 

Twierdzenie i przeczenie

 

O osiedleniu się Izraelitów w Kannanie w Biblii występują sprzeczne informacje. Informacje zamieszczone w Księdze Jozuego i Sędziów różnią się. Takich sprzecznych informacji jest więcej.

Twierdzenie: Według Księgi Jozuego, pokolenia izraelskie zdobyły ziemie kananejską i osiedliły się na niej stosunkowo dość szybko, to w świetle Księgi Sędziów podbój odbywał się powoli, wśród wielu niebezpieczeństw i trudności.

„Wypełnienie obietnic Bożych. Tak Pan dał Izraelitom cały kraj, który poprzysiągł dać ich przodkom. Objęli go oni w posiadanie i w nim zamieszkali. Pan użyczył im pokoju dokoła, zupełnie jak poprzysiągł ich przodkom, a żaden z ich wrogów nie mógł się wobec nich ostać. Wszystkich ich wrogów dał Pan im w ręce. Ze wszystkich dobrych obietnic, które Pan uczynił domowi Izraela, żadna nie zawiodła, lecz każda się spełniła” (Joz 21, 43)..

Przeczenie: Narody, które pozostały. A oto narody, którym Pan pozwolił pozostać, aby wystawić przez nie na próbę Izraela, wszystkich tych, którzy nie doświadczyli żadnej wojny z Kananejczykami – a stało się to jedynie ze względu na dobro pokoleń izraelskich, aby je nauczyć sztuki wojennej, te zwłaszcza, które jej przedtem nie poznały – pięciu władców filistyńskich oraz wszyscy Kananejczycy, Sydończycy i Chiwwici, którzy zamieszkiwali łańcuch gór Libanu, począwszy od góry Baal-Hermon aż do Wejścia do Chamat. Byli oni przeznaczeni do wypróbowania Izraelitów, by można było poznać, czy będą strzec przykazań, które Pan dał ich przodkom za pośrednictwem Mojżesza. Mieszkali więc Izraelici wśród Kananejczyków, Chetytów, Amorytów, Peryzzytów, Chiwwitów i Jebusytów, żenili się z ich córkami i własne swoje córki dawali ich synom za żony, a także służyli ich bogom (Sdz 3, 1).

Twierdzenie: „Wykaz miejscowości Judy. Ekron z przynależnymi miastami i wioskami, z Ekronu aż do morza, wszystkie miasta po stronie Aszdodu wraz z ich wioskami. Aszdod z przynależnymi miastami i wioskami, Gaza wraz z przynależnymi do niej miastami i wioskami aż do Potoku Egipskiego i Wielkiego Morza, które jest granicą” (Joz 15, 45).

Przeczenie: Jozue podbijając Kanaan nie zdobył miast filistyńskich. Gdy był już w podeszłym wieku, rzekł Pan do niego: „Jesteś stary, w podeszłym wieku, a pozostał jeszcze znaczny kraj do zdobycia. Oto ten kraj pozostaje: wszystkie okręgi Filistynów i cały Geszur, od Szichoru, na granicy Egiptu, aż do granicy Ekronu na północy uważa się za kraj kananejski; [kraje] pięciu władców filistyńskich z Gazy, Aszdodu, Aszkelonu, Gat i Ekronu oraz Awici,…” (Joz 13, 1-4). Jozue nie mógł walczyć z Filistynami, bo wówczas ich jeszcze nie było, ani w Egipcie, ani w Palestynie. Byli Ludźmi Morza.

 

 

Osiedlenie się pokoleń północnych i Edomitów

 

Twierdzenie: Granica Manassesa ciągnęła się od strony Asera do Mikmetat, położonego na wschód od Sychem, i szła na prawo <ku Jaszib> przy źródle Tappuach. Okolica Tappuach należała do Manassesa, ale Tappuach na granicy Manassesa należało do Efraima. Granica schodziła do potoku Kana (na południe od potoku były miasta efraimskie, prócz tych, które miał Efraim, wśród miast Manassesa, a ziemia Manassesa znajdowała się na północ od potoku) i biegła ku morzu. Ziemia położona na południe należała do Efraima, na północ zaś – należała do Manassesa, a granicą było morze. Z Aserem graniczyli na północy, a z Issacharem na wschodzie. Manasses w działach Issachara i Asera posiadał Bet-Szean z przynależnymi miejscowościami, Jibleam z przynależnymi miejscowościami, mieszkańców Dor z przynależnymi miejscowościami, mieszkańców Endor z przynależnymi miejscowościami, mieszkańców Tanak i mieszkańców Megiddo z przynależnymi miejscowościami oraz trzecią część Nafat. Nie mogli jednak synowie Manassesa wziąć w posiadanie tych miast i dlatego Kananejczycy pozostali w tym kraju. Gdy Izraelici stali się silniejsi, zmusili Kananejczyków do robót publicznych, lecz ich nie wypędzili (Joz 17, 11-13).

W Księdze Wyjścia na ten temat pisze: „Nie będziesz zawierał przymierza z nimi ani z ich bogami. Nie mogą mieszkać w twoim kraju gdyż przywiedliby cie do grzechu przeciw Mnie. Mógłbyś oddawać część ich bogom, co byłoby dla ciebie” (Wyj 23 32-33).

Przeczenie: w Księdze Jozuego pisze: „Natomiast Manasses nie zdobył Bet-Szean i miejscowości przynależnych ani Tanaku i miejscowości przynależnych, ani [nie wypędził] mieszkańców Dor i miejscowości przynależnych, ani mieszkańców Jibleam i miejscowości przynależnych, ani mieszkańców Megiddo i miejscowości przynależnych. Kananejczycy mieszkają w tej ziemi aż do dnia dzisiejszego. Jednakże kiedy Izrael się wzmocnił, poddał wprawdzie Kananejczyków robotom przymusowym, ale ich nie wypędził. Efraim również nie wypędził Kananejczyków mieszkających w Gezer: Kananejczycy mieszkali pośrodku nich w Gezer. Zabulon nie wypędził mieszkańców Kitron ani Nahalol, tak że Kananejczycy mieszkali wśród nich i wykonywali roboty przymusowe. Aser nie wypędził mieszkańców Akko ani Sydonu, ani Achlab, ani Akzib, ani Chelba, ani Afik, ani Rechob. Mieszkali więc Aseryci wśród Kananejczyków, zamieszkujących kraj, bo ich nie wypędzili. Neftali nie wypędził mieszkańców z Bet-Szemesz ani mieszkańców z Bet-Anat i mieszkał wśród Kananejczyków zajmujących tę ziemię. Jednakże mieszkańcy z Bet-Szemesz i Bet-Anat zostali przeznaczeni do robót przymusowych na jego korzyść. Amoryci zaś wypchnęli synów Dana na góry i nie pozwalali im zejść do doliny. Amoryci trzymali się więc w Har-Cheres, Ajjalonie i w Szaalbin, lecz kiedy zaciążyła ręka pokolenia Józefa, wykonywali roboty przymusowe. Posiadłości zaś Edomitów rozciągały się od Wzgórza Skorpionów, od Skały i wyżej” (Sdz 1, 27-30).

 

 

Sprzeczność w zdobyciu Jerozolimy

 

Twierdzenie: „Synowie Judy uderzyli na Jerozolimę, zdobyli ją, lud wycięli ostrzem miecza, a miasto spalili” (Sdz 1, 8). Wiersz późniejszy 2 Sm 5, 6-8.

Przeczenie: „Natomiast synowie Beniamina nie wyrzucili z Jerozolimy mieszkających w niej Jebusytów, tak że ci mieszkają w Jerozolimie wspólnie z synami Beniamina aż po dziś dzień” (Sdz 1, 21).

Dopiero Dawid zdobył Jerozolimę: Razem ze swoimi ludźmi król wyruszył do Jerozolimy przeciw Jebusytom, zamieszkującym tę krainę. Rzekli oni do Dawida: <Nie wejdziesz tutaj, lecz odepchną cię ślepi i kulawi>. Oznaczało to: <Dawid tu nie wejdzie>. Dawid jednak zdobył twierdzę Syjon, to jest Miasto Dawidowe (2 Sm 5, 6).

„Dawid zamieszkał w twierdzy, którą nazwał Miastem Dawidowym. Zbudował potem mur dokoła: od Millo do wnętrza. Dawid stawał się coraz potężniejszy, bo Pan, Bóg Zastępów, był z nim (2 Sm 5, 9).

 

 

Dawid królem Judy, a następnie całego Izraela

 

Dawid objął rządy nad północnym państwem, jednak już teraz zaznacza się rozdział między pokoleniami: Juda i Izrael już obecnie stanowią jedynie jedność zewnętrzną z czasem ujawni się to w sposób drastyczny.

Razem ze swoimi ludźmi król wyruszył do Jerozolimy przeciw Jebusytom, zamieszkującym tę krainę. Rzekli oni do Dawida: <Nie wejdziesz tutaj, lecz odepchną cię ślepi i kulawi>. Oznaczało to: <Dawid tu nie wejdzie>. Dawid jednak zdobył twierdzę Syjon, to jest Miasto Dawidowe (2 Sm 5, 6).

„Dawid zamieszkał w twierdzy, którą nazwał Miastem Dawidowym. Zbudował potem mur dokoła: od Millo do wnętrza. Dawid stawał się coraz potężniejszy, bo Pan, Bóg Zastępów, był z nim (2 Sm 5, 9).

„W chwili objęcia rządów Dawid miał lat trzydzieści, a rządził lat czterdzieści. Judą rządził w Hebronie lat siedem i sześć miesięcy, w Jerozolimie zaś całym Izraelem i Judą rządził lat trzydzieści trzy (2 Sm 5, 4).

O jednej tylko wspólnej wyprawie wszystkich plemion w Biblii pisze: Na wyprawę przeciw Benjaminitom wyruszył co dziesiąty ze wszystkich jedenastu plemion. Uznano sprawę za wspólną całemu Izraelowi; była to wyprawa karna za gromadne gwałcenie lewickiej nałożnicy w mieście Gabon.

 

 

Pokolenie Beniamina

 

Przy podziale obszarów Ziemi Obiecanej, pokolenie Beniamina otrzymało terytorium, które obejmowało swym zasięgiem późniejszą Jerozolimę. Według „Księgi Jozuego” obszar ten obejmował „Selę, Elef i Jebuz, które jest Jeruzalem, Gibeat, Kiryjat; miał czternaście miast i wsi ich”.

Mojżesz błogosławiąc patriarchom dwunastu plemionom do Beniamina powiedział:

Umiłowany przez Pana,
Bezpiecznie u Niego zamieszka,
U Niego, który zawsze będzie go bronił,
Odpocznie w Jego ramionach”.

(Pwt 33, 12)

Z „Księgi Sędziów” wynika, że później doszło do wystąpienia 11 izraelskich plemion przeciwko pokoleniu Beniaminitów. Pewien lewita podróżujący przez terytorium Beniaminitów został w Gibea napadnięty, a jego żona zgwałcona, że umarła. Wezwawszy na świadków reprezentantów wszystkich dwunastu plemion lewita domagał się zadośćuczynienia za wyrządzone krzywdy. Rada postanawia, że Beniaminici powinni wydać złoczyńców z Gibea, aby została wymierzona sprawiedliwość. Beniaminici jednak odmawiają i postanawiają siłą się bronić.

W tej nierównej wojnie Beniaminici ponieśli klęskę (Sdz 20, 1-47). Potem Izraelczycy żałowali i mówili: „O Panie, Boże Izraelski, czemuż się to stało w Izraelu, że ubyło dzisiaj z Izraela jedno pokolenie?” (Sdz 21, 1-3). Później jednak starsi zgromadzenia nakazali Beniaminitom, aby porwali córki Szilo, gdy te pójdą gromadnie do tańca. Beniaminici tak uczynili, i z tych co tańczyły, uprowadzili sobie żony odpowiednio do swej liczby.

Później Saul z pokolenia Beniamina został pierwszym królem Izraela. Ostatecznie jednak Saul został zdetronizowany przez Dawida z pokolenia Judy, a Jerozolima została stolicą Dawida i Salomona.

 

 

Kenizzyci

 

W Biblii są wymienione plemiona, które nie były izraelskimi, lecz obcymi. Prawdopodobnie wyszli z Egiptu razem z Izraelitami: „I wyruszyli Izraelici z Ramzes ku Sukkot w liczbie około sześciuset tysięcy mężów pieszych, prócz dzieci. Także wielkie mnóstwo cudzoziemców wyruszyło z nimi, nadto owce i woły, i olbrzymi dobytek” (Wj 12, 37).

Przy pierwszym podziale ziemi w Gilgal pojawia się Kenizzyta Kaleb, syn Jefunnego. Był wywiadowcą Mojżesza. Kaleb otrzymał dział pośród potomków Judy, zgodnie z poleceniem Pana, danym Jozuemu.

Wierny Kaleb jest nazywany „synem Jefunnego Kenizzyty” (Lb 32, 12; Joz 14, 6, 14). Być może jakiś przodek Jefunnego był nie-Izraelitą z plemienia Kenizzytów (Rdz 15, 18, 19)), który spowinowacił się z potomkami Jakuba (Izraela) przez małżeństwo z Izraelitką. Jednakże w tym wypadku bardziej prawdopodobne wydaje się, że określenie Kenizzyta wywodzi się od praojca jednej z judzkich rodzin, który nosił imię Kenaz — tak samo zresztą jak brat Kaleba (Joz 15, 17; Sdz 1, 13; 1 Kn 4, 13).

Członek ludu mieszkającego wKanaanie lub w pobliżu. Jehowa obiecał dać terytorium tych nie-Izraelitów potomstwu Abrahama (Rdz 15, 18,19). Wygląda na to, że Kenizzyci przybyli do Negebu z pd. wsch. i przed izraelskim podbojem Ziemi Obiecanej osiedlili się w części Edomu oraz na pd. późniejszej Judy.

 

 

Kadmonici

 

Kadmonici – wspomniany w Biblii lud zamieszkujący Kanaan przed przybyciem Izraelitów.

Wymienieni zostali w Księdze Rodzaju (15,19) jako jeden z narodów zamieszkujących ziemię przyobiecaną Abrahamowi. Hebrajska nazwa „kadmoni” oznacza dosłownie tych, którzy mieszkają na wschodzie. Nie podano żadnych bliższych informacji na ich temat. Ich nazwa łączona jest z pojawiającym się w innych miejscach Starego Testamentu ogólnym określeniem „mieszkańców wschodu” (Rdz 29,1; Sdz 6,3; Hi 1,3).

 

 

Palestyńczycy

 

Filistyni lud zamieszkujący w starożytności tereny południowego wybrzeża Kanaanu położone na zachód od Judei. Pochodzenie etniczne Filistynów nie zostało definitywnie ustalone. Niektórzy uczeni na podstawie niewielkiej liczby zachowanych słów sugerują ich indoeuropejskie pochodzenie. Możliwe, że wywodzili się z rejonu Morza Egejskiego, na co wskazywałby styl najstarszej filistyńskiej ceramiki. Istnieją również opinie o pochodzeniu z Kapadocji lub Ilirii. Początki spisanych dziejów Filistynów datują się na czasy inwazji Ludów Morza na Egipt. Pokonani przez faraona Ramzesa III w 1190 p.n.e., osiedli w zachodniej Palestynie. Według źródeł egipskich zostali tam osadzeni przez zwycięskiego władcę Egiptu. Osłabienie Egiptu w okresie rządów następców Ramzesa III pozwoliło Filistynom na prowadzenie własnej polityki i ekspansji militarnej. Wskutek wypraw do Kanaanu doszło do kontaktu z wschodnim sąsiadem, Izraelitami. Filistyni wzmiankowani są w źródłach egipskich i asyryjskich, a przez Biblię opisywani są jako jeden z głównych przeciwników starożytnych Izraelitów. W III w p.n.e. zatracili swą odrębność etniczną w związku z hellenizacją.

Od nazwy tego ludu, w hebrajskim brzmieniu: „plisztim”, za pośrednictwem łaciny pochodzi określenie Palestyna.

Palestyna pierwotnie nazywała się Kanaan, czyli „kraj nizinny”. Do Kanaanu wyemigrował z Ur Chaldejskiego Abraham, a kilka wieków później przybyli tam Izraelczycy z „niewoli” egipskiej. Nazwa Palestyna pochodzi od greckiego historyka Herodota. Jest to biblijna nazwa Filistynów „Pelisztim”, ludu, który w XII w. p.n.e zajął południowe wybrzeże Kanaanu. Według tradycji żydowskiej Filistyni mieli pochodzić z Krety. Według proroka Amosa, Bóg nie tylko Izraelitów wyprowadził z niewoli egipskiej, ale też Filistynów z Kaftor i Aramejczyków z Kir:

Czyż Izraela nie wyprowadziłem z ziemi
egipskiej
jak Filistynów z Kaftor,
A z Kir – Aramejczyków?” (Am 9,7)

Kaftor jest to biblijną nazwa Krety. Również Ezechiel Filistynów identyfikuje z Kreteńczykami: „Oto wyciągnę rękę przeciwko Filistynom, wykorzenię Keretytów i wyniszczę resztki krainy nadmorskiej” (Ez 25,15). O Kaftorytach: „W ten sposób i Chiwwitów, zamieszkujących miejscowości aż do Gazy, wytracili Kaftoryci, którzy przybyli z Kaftor, by się na ich miejscu osiedlić” (Pwt 2, 23). Chiwwici, szczep niesemicki.

W Księdze Powtórzonego Prawa pisze o zajęciu tych ziem przez Kafotrytów (Filistynowie) przybyłych z Kaftor (Kreta). „Wtedy rzekł do mnie Pan: Nie napadaj na Moabitów, nie podejmuj z nimi wojny, bo nie oddam ci nic z ich ziemi na własność, gdyż synom Lota dałem na własność Ar. Poprzednio mieszkali w niej Emici, naród wielki, liczny i wysoki jak Anakici. Zaliczano ich do Refaitów, jak i Anakitów. Lecz Moabici nazywają ich Emitami. W Seirze mieszkali dawniej Choryci, lecz synowie Ezawa wypędzili ich i wyniszczyli, aby się osiedlić na ich miejscu, jak uczynił Izrael w ziemi, którą mu Pan dał w posiadanie. A teraz w drogę! Przejdźcie przez potok Zared! Przeszliśmy więc przez potok Zared. Cały czas podróży w Kadesz-Barnea do potoku Zared wynosił trzydzieści osiem lat, aż wyginęło w obozie całe pokolenie mężów zdatnych do walki, jak im to Pan poprzysiągł. Tak zaciążyła nad nimi ręka Pana, aby ich usunąć z obozu, aż do zupełnego zniknięcia. Skoro wyginęli spośród ludu wszyscy mężowie zdatni do wojny, rzekł do mnie Pan: Ty dziś masz przejść Ar, granicę Moabu, aby zbliżyć się do synów Ammona. Nie zaczepiaj ich, nie wszczynaj z nimi wojny, gdyż nie dałem ci na własność niczego z ziemi synów Ammona, ponieważ synom Lota dałem ją na własność. Również tę ziemię zamieszkiwali poprzednio Refaici, których Ammonici nazywali Zamzummitami. Naród to wielki, liczny i wysoki jak Anakici. Wytracił ich Pan przed Ammonitami, którzy ich wypędzili i osiedlili się na ich miejscu. Tak też uczynił mieszkającym w Seirze synom Ezawa, wytracając przed nimi Chorytów, których oni wypędzili, i sami mieszkają na ich miejscu aż do tego czasu. W ten sposób i Chiwwitów, zamieszkujących miejscowości aż do Gazy, wytracili Kaftoryci, którzy przybyli z Kaftor, by się na ich miejscu osiedlić (Pwt 2, 18).

 

W krainie nadmorskiej mieszkali Filistyni, czyli Kreteńczycy. Zajęli oni urodzajny pas wybrzeża na południe od góry Karmel. Ich miasta to Gaza, Aszkelon, Aszdod, Gat i Ekron. Tworzyły one federację, zwaną po grecku „pentarchia”. O tych miastach w Księdze Sofoniasza „Sąd nad obcymi narodami” pisze:

„… Bo Gaza będzie opuszczona,
Aszkelon zaś w pustynię się obróci,
Aszdod w południe wypędzą
I Ekron będzie zbużony” (So 2, 4).
Dalej: „Biada zamieszkującym wybrzeże morskie-
Narodowi Kreteńczyków!” (So 2, 5).

Wcześniej w miastach Gaza, Gat i Aszdod mieszkali Anakici, pierwotna ludność aramejska z okolic Hebronu. Jest o nich wzmianka w Księdze Liczb: „Wywiad w ziemi Kanaan. Ciągnęli przez Negeb i przybyli do Hebronu, gdzie przebywali Achiman, Szeszej i Talmaj – Anakici” (Lb 13, 22). Dalej: „Udaliśmy się do kraju, do którego nas posłałeś. Jest to kraj rzeczywiście opływający w mleko i miód, a oto jego owoce. Jednakże lud, który w nim mieszka, jest silny, a miasta są obwarowane i bardzo wielkie. Widzieliśmy tam również Anakitów” (Lb 13, 27).

Jozue podbijając Kanaan nie zdobył miast filistyńskich. Gdy był już w podeszłym wieku, rzekł Pan do niego: „Jesteś stary, w podeszłym wieku, a pozostał jeszcze znaczny kraj do zdobycia. Oto ten kraj pozostaje: wszystkie okręgi Filistynów i cały Geszur, od Szichoru, na granicy Egiptu, aż do granicy Ekronu na północy uważa się za kraj kananejski; [kraje] pięciu władców filistyńskich z Gazy, Aszdodu, Aszkelonu, Gat i Ekronu oraz Awici…” (Joz 13, 1-4).

W 1400 przed Chrystusem Mykeńczycy zdobyli Kretę i zniszczyli kulturę minojską. Dwa wieki później Kreteńczycy brali udział w wojnie trojańskiej po ich stronie. Kreteńczycy brali udział bitwie pod Troją.

O Kreteńczykach Homer w „Iliadzie” pisze:

Kreteńczyków znów wiódł Idomenej, włócznik przesławny,
Ci siedzieli w Knossosie, w Gortynie o murach warownych,
W Lyktos, Milecie, Likaście, od skał się bielących kredowych,
W grodach Fajstosu i Rytion, gdzie mnogie rzesze mieszkały,
Wielu też innych rycerzy, co Krety sto miast zaludniali.
Wszystkich ich tedy wiódł Idomenej, włócznik przesławny,
Wraz z Merionem, co wrogów mordował, jak Ares, bóg wojny.
Ci w osiemdziesiąt czarnych okrętów przybyli pod Troję” (Homer, „Iliada”, Księga II, 640-647).

Żeby mieć wyobrażenie, czym była bitwa pod Troją, to trzeba wiedzieć, że po stronie Greków walczyły wojska przybyłe ze 164 miast i państw. Natomiast po stronie Trojan walczyły wojska przybyłe z 33 miast i państw. Cała flota morska Greków liczyła 1186 okrętów. Prawdopodobnie w bitwie tej brał udział cały ówczesny świat.

Kreta została najechana przez Dorów, którzy ją zniszczyli i wyludnili. Kreta była czymś w rodzaju bazy dla sprzymierzonych z Libijczykami Achajów. To właśnie na Krecie Odyseusz organizował wyprawę do Egiptu:

Serce mię do Egiptu rwało. W ziemie one
chciał wpaść wziąwszy druhów i łodzie wioślone.
Więc zbroję dziewięć statków, lud się do mnie garnie.
Sześć dni tym ochotnikom otwarłem spiżarnię,
Częstowałem ich hojnie, a porznięte woły
Szły bogom na ofiarę i dla nich na stoły.
W siódmym, od brzegów Krety gdy odbiły łodzie,
Z dobrym wiatrem północnym suniem się po wodzie
Lekko, jak gdyby z prądem, że się w żadnym sudnie
Nic nie psuło, a zdrowie ożywiało cudnie
Gnanych wiatrem pomyślnym i ręką sternika
(„Homer, „Odyseja Pieśń14, przekład Lucjan Siemieński).

W XII w. przed Chrystusem wygasła kultura minojska. Kreteńczycy nie wrócili już spod Troi na Kretę, ale brali udział w najeździe na Egipt za faraona Ramzesa III (1198-1167 p.n.e.) w ósmym roku jego panowania około 1190 r. p.n.e. Najeźdźcy, w skład których wchodzili Danuna (Danaowie) i Pulesati lub Peleset (Filistini), zostali odepchnięci z bardzo dużymi stratami. Egipska nazwa Filistynów Pulesati lub Peleset nie określa ich jako Kreteńczyków, ale nazwa może pochodzić od jakiegoś kreteńskiego miasta, jak na przykład od Palekastro. Filistyni jedno ze swoich miast nazwali Gaza, a na Krecie było miasto Gazi.

W Medinet Habu, w niedalekiej odległości od Teb odkopano ruiny świątyni boga Amona. Ściany jej od góry do dołu pokryte zostały napisami i malowidłami, które przedstawiają dramatyczny przebieg walk faraona z najeźdźcami. Na płaskorzeźbie przedstawiona została bitwa faraona Ramzesa III z Filistynami. Podczas gdy na lądzie piechota egipska walczyła z obcymi wojownikami, na morzu okręty faraona odniosły zdecydowane zwycięstwo nad flotą nieprzyjaciela. Jak wyglądała wędrówka ludów? Na jednym z fresków przedstawiono ciężkie wozy zaprzężone w woły, załadowane kobietami, dziećmi i łupem wojennym. Nieprzeliczone hordy wojowników wraz z rodzinami i dobytkiem posuwały się brzegiem Syrii i Kanaanu, osłaniane od morza przez liczną flotę okrętów.

Filistyni przewyższali cywilizacyjnie Izraelitów. Znali między innymi tajemnicę wytapiania żelaza. W Starym Testamencie na ten temat pisze: „W całej ziemi izraelskiej nie było [wtedy] żadnego kowala, dlatego że mówili Filistyni: <Niech Hebrajczycy nie sporządzają sobie mieczów i włóczni> Wszyscy Izraelczycy chodzili do Filistynów ostrzyć swój lemiesz, topór, siekierę lub motykę. Potem płacili za ostrzenie lemiesza i topora dwie trzecie sykla, a jedna trzecią sykla za siekierę lub motykę. Tak się więc stało, że w czasie wojny nikt z ludzi, którzy byli z Saulem i Jonatanem, nie miał miecza, ani włóczni; mieli je tylko Saul i syn jego, Jonatan (1 Sm 13,19-22). Izraelici byli więc uzależnieni od Filistynów, którzy bronili swojej tajemnicy wytapiania żelaza. Nikt poza nimi nie mógł w Kanaanie wytwarzać żelaznej broni ani narzędzi rolniczych i rzemieślniczych. Z przekazu biblijnego wynika, że tylko Saul i syn jego, Jonatan, mieli żelazne miecze i włócznie. Filistyni nie sprzedawali broni Izraelitom, gdyż byli świadomi tego, że ta broń mogłaby być użyta przeciwko nim. Saul mógł nabyć broń gdzie indziej.

W XX w. archeolodzy przeprowadzili wykopaliska w Syrii i Palestynie. Z ruin pięciu miast filistyńskich dawnego Kanaanu wydobyto ceramikę pochodzenia mykeńskiego. Puchary i dzbany zdobione były czarnym i czerwonym ornamentem figuralnym, rzuconym na tło jasnożółtej polewy. Takie same naczynia wydobyto w Mykenach.

 

Wszystkie cytaty z Biblii Tysiąclecia: „Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu”, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań – Warszawa 1988.

  • Ilustracja tytułowa: Filistyńscy żołnierze (rozpoznawanych po przypominających pióropusze ozdobach) Podkop.com. Fot. za: wikimedia.org .

 

Stanisław Bulza

 

Przeczytaj więcej artykułów tego autora >   >   > TUTAJ .

Stanisław Bulza na FB ….

 

, Akt. 2018.12.22.

Autor: Stanisław Bulza