O Biblii krytycznie. Część XIV. Trzy świątynie, dwie kolumny i ich znaczenie


Przeczytaj:   Część I.    Część II.   Część III.    Część IV.   Część V.   Część VI.   Część VII.   Część VIII.   Część IX.   Część X.   Część XI.   Część XII.   Część XIII.

 

 

Po wypędzeniu Izraelitów z Egiptu

 

Po wypędzeniu Izraelitów z Egiptu, Bóg nakazał Mojżeszowi budowę Namiotu Spotkania: „Mojżesz zaś wziął namiot i rozbił go za obozem, i nazwał go Namiotem Spotkania. A ktokolwiek chciał się zwrócić do Pana, szedł do Namiotu Spotkania, który był poza obozem. Ile zaś razy Mojżesz szedł do namiotu, cały lud stawał przy wejściu do swych namiotów i patrzał na Mojżesza, aż wszedł do namiotu. Ile zaś razy Mojżesz wszedł do namiotu, zstępował słup obłoku i stawał u wejścia do namiotu, i wtedy [Pan] rozmawiał z Mojżeszem. Cały lud widział, że słup obłoku stawał u wejścia do namiotu. Cały lud stawał i każdy oddawał pokłon u wejścia do swego namiotu. A Pan rozmawiał z Mojżeszem twarzą w twarz, jak się rozmawia z przyjacielem” (Wj 33. 7-11).

Potem Bóg nakazał Izraelitom budowę Przybytku na pustyni. Bóg powiedział: „I uczynią Mi święty przybytek, abym mógł zamieszkać pośród was (Wyj 25, 8). Budowa przybytku: „Dnia pierwszego drugiego miesiąca, w drugim roku po wyjściu z Egiptu, gdy ukończył Mojżesz budowę przybytku, namaścił go i poświęcił wraz ze wszystkimi sprzętami…”(Lb 7, 1-87).

Po wybudowaniu przybytku, Namiot Spotkania został umieszczony w jego wnętrzu: „Każdy uzdolniony z was winien przyjść i wykonać to, co Pan nakazał, to jest przybytek i jego namiot…” (Wj 35, 10).

Przybytek składał się z dziedzińca i przybytku właściwego, zaś przybytek właściwy z Miejsca Świętego i Miejsca Najświętszego, w którym spoczywała Arka Przymierza. Ołtarz znajdował się na dziedzińcu.

Ołtarz całopalenia. Mojżesz buduje ołtarz dla przybytku: „I zbudował ołtarz z drzewa akacjowego, mający pięć łokci długości i pięć łokci szerokości. Ołtarz był kwadratowy, na trzy łokcie wysoki. I uczynił rogi na czterech narożnikach ołtarza, i wychodziły z niego, i pokrył je brązem. I sporządził sprzęty do ołtarza, jak popielnice, łopatki, kropielnice, widełki i kadzielnice. Wszystkie jego sprzęty sporządził z brązu. Z brązu też wykonał kratę do ołtarza w formie siatki, poniżej jego krawędzi od dołu aż do połowy wysokości. Nad kratą zaś z brązu odlał cztery pierścienie na drążki na czterech rogach. Zrobił zaś te drążki z drzewa akacjowego i pokrył je brązem. I włożył te drążki do pierścieni znajdujących się po bokach ołtarza, aby go na nich przenosić. Uczynił zaś go z desek, tak aby wewnątrz był wydrążony. I uczynił kadź z brązu z podstawą również z brązu, wykonaną z lusterek kobiet pełniących służbę przy wejściu do namiotu” (Wj 38, 1).

Kadź z brązu wypełniona wodą, umieszczona między przybytkiem a ołtarzem, służyła kapłanom do obmycia rąk i nóg, przed wejściem do Namiotu Spotkania. „Tak samo, gdy się będą zbliżać do ołtarza, aby pełnić służbę i aby składać ofiarę spalaną dla Pana, muszą obmyć ręce i nogi, aby nie pomarli…” (Wyj 30, 20). W innych księgach opisu tej kadzi już nie ma.

Hiram dla świątyni wykonał dziesięć kadzi brązowych: „…Jedna kadź miała pojemność czterdziestu bat. Każda kadź miała cztery łokcie i każda z nich była w jednej z dziesięciu podstaw(1 Krl 7, 38). W „Drugiej Księdze Kronik” powtórzono wykonanie kadzi, i wytłumaczono do czego miały służyć: „Zrobił też dziesięć kadzi i postawił ich pięć po prawej stronie, a pięć po lewej, aby obmywać w nich to, co przygotowywano na całopalenie (2 Krn 4, 6). Było to barbarzyństwo.

 

 

Dawid buduje ołtarz całopalenia

 

W Pierwszej Księdze Kronik pisze, że Dawid również zbudował ołtarz całopalny: Wtedy Anioł Pański rzekł do Gada, aby oznajmił Dawidowi, że Dawid powinien iść i wznieść ołtarz Panu na klepisku Ornana Jebusyty. Dawid więc poszedł na słowo Gada, który przemawiał w imieniu Pana. Ornan obrócił się i ujrzał Anioła, on i czterej synowie jego i ukryli się; Ornan młócił wtedy pszenicę. Gdy Dawid przyszedł do Ornana, Ornan obejrzał się i ujrzał Dawida, a wyszedłszy z klepiska, oddał pokłon Dawidowi twarzą do ziemi. Wtedy Dawid rzekł do Ornana: <Odstąp mi obszar tego klepiska, a zbuduję na nim ołtarz Panu; odstąp mi je za pełną cenę, aby plaga przestała się srożyć nad ludem>. Rzekł Ornan do Dawida: <Weź, a niech uczyni król, pan mój, co mu się wyda słuszne. Spójrz! Oddaję woły na całopalenie, sanie młockarskie jako drwa, pszenicę na ofiarę z pokarmów, wszystko to daję>. Król Dawid rzekł do Ornana: <Nie! Muszę bowiem kupić to za pieniądze, albowiem tego, co do ciebie należy, nie wezmę dla Pana i nie złożę ofiar całopalnych, które otrzymam za darmo>. Dał więc Dawid Ornanowi za pole sześćset syklów złota. Następnie zbudował ołtarz Panu i złożył ofiary całopalne i ofiary biesiadne. Wzywał Pana, który go wysłuchał, zsyłając ogień z nieba na ołtarz całopalenia. Nakazał więc Pan Aniołowi, by schował swój miecz do pochwy. W tym czasie Dawid widząc, że Pan wysłuchał go na klepisku Jebusyty Ornana, zaraz złożył tam ofiary. Przybytek zaś Pański, który Mojżesz zbudował na pustyni, i ołtarz całopalenia, znajdował się wtedy na wyżynie w Gibeonie, ale Dawid nie śmiał tam iść, aby radzić się Boga, ponieważ lękał się miecza Anioła Pańskiego (1Krn 21, 22).

Dawid postąpił wbrew Prawu: „…Dlatego Izraelici będą przyprowadzać ofiary swoje, które składali dotychczas na polu; będą je przyprowadzać do Pana, przed wejście do Namiotu Spotkania, do kapłana, i będą je składać jako ofiary biesiadne dla Pana. Kapłan pokropi krwią ołtarz Pana przy wejściu do Namiotu Spotkania, a tłuszcz zamieni w dym jako miłą woń dla Pana (Kpł 17, 5).

I rzekł Dawid: <Oto jest dom Pana Boga i oto jest ołtarz ofiar całopalnych dla Izraela> (1 Krn 22, 1). Mowa jest o ołtarzu stałym, który będzie w Świątyni, w odróżnieniu od ołtarza polowego.

 

 

Pierwsza Świątynia

 

Poza ogólnym przykazaniem budowy przybytku był też nakaz wzniesienia stałej Świątyni: „Nie postąpicie tak z Panem, Bogiem waszym, lecz szukać będziecie miejsca, które sobie wybierze Pan, Bóg wasz, spomiędzy wszystkich pokoleń, by tam umieścić swe imię na mieszkanie, tam pójdziecie, tam zaniesiecie wasze całopalenia, krwawe ofiary, dziesięciny, ofiary waszej ręki, to, coście ślubowali, i wasze ofiary dobrowolne oraz pierworodne z większego lub mniejszego bydła…” (Pwt 12, 5). „Lecz gdy przejdziecie Jordan i osiądziecie w ziemi, którą Pan, Bóg wasz, daje wam na własność, a On udzieli wam pokoju ze strony wszystkich wrogów okolicznych, żyć będziecie bezpiecznie” (Pwt 12, 10-11). Świątynia wzniesiona przez Salomona była zbudowana na wzór w/w przybytku.

Jedynym dostępnym źródłem na temat usytuowania, wyglądu i rozmiarów Pierwszej Świątyni jest Biblia. Badania archeologiczne jerozolimskiego Wzgórza Świątynnego nie są możliwe, ze względu na „Kopułę Skały”, wybudowaną na przełomie VII i VIII w. n.e. przez kalifa Omara. Jest też mało prawdopodobne znalezienie jakiegoś fragmentu Pierwszej Świątyni ze względu na prace budowlane i remontowe wykonane przy następnej świątyni.

Pierwsza Świątynia powstała w latach 966-959 p.n.e. za czasów króla Salomona, który podobno wzniósł ją w ciągu 7 lat na miejscu wskazanym uprzednio przez króla Dawida, na wzgórzu Moria („święta skała”) w północno-wschodniej części Jerozolimy, gdzie Abraham miał złożyć w ofierze na żądanie Boga Jahwe swego syna Izaaka. Do Świątyni, otoczonej kilkoma dziedzińcami, przylegał od południa zespół pałacowy.

„Dom, który Salomon zbudował dla Pana, miał sześćdziesiąt łokci długości, dwadzieścia szerokości i trzydzieści wysokości. …Ponadto od tylnej strony świątyni zbudował z desek cedrowych od podłogi aż do końca belek [ścianę na } dwadzieścia łokci, aby oddzielić od świątyni sanktuarium, to jest Miejsce Najświętsze. Czterdzieści łokci długości miała świątynia przed sanktuarium…. Sanktuarium urządził wewnątrz, w środku budowli, by tam umieścić Arkę Przymierza Pańskiego.

Sień zaś przed główną budowlą świątyni miała dwadzieścia łokci długości, stosownie do szerokości świątyni, i dziesięć łokci szerokości, w kierunku długości świątyni. Świątynię zaopatrzył w okna o zakratowanych wnękach. Na murze świątyni dokoła poprowadził nadbudowę z pięter <wzdłuż murów świątyni> wokół głównej budowli i sanktuarium oraz zrobił dokoła boczne pomieszczenia. Piętro dolne szerokości pięciu łokci, średnie szerokości sześciu łokci, a trzecie szerokości siedmiu łokci, gdyż zaopatrzył dom na zewnątrz w skarpy dokoła, aby pomieszczeń bocznych nie trzymały mury świątyni. Dom zaś przy wznoszeniu go został zbudowany z kamieni, których od czasu wydobycia już nie obrabiano. Dlatego nie słyszano w domu, przy jego budowie, ani młota, ani siekiery, ani jakiegokolwiek narzędzia żelaznego” (1 Krl 6, 2).

 

 

Ołtarz całopalny

 

Gibeon było jednym z najstarszych miast Kanaanu, wielokrotnie wzmiankowane w Biblii. Obecnie jest identyfikowany ze współczesnym el-Dżib, zlokalizowanym 13 km na północny zachód od Jerozolimy. Tam za czasów Dawida, i początkowa za Salomona znajdował się Przybytek Mojżesza.

„Poszedł potem Salomon i z nim całe zgromadzenie na wyżynę, która jest w Gibeonie, ponieważ tam był Namiot Spotkania z Bogiem, jaki sporządził Mojżesz, sługa Pański, na pustyni. Jednakże Arkę Bożą przeniósł Dawid z Kiriat-Jearim na miejsce przez siebie przygotowane dla niej, rozbił bowiem dla niej namiot w Jerozolimie. Tam przed przybytkiem Pańskim znajdował się ołtarz z brązu, który wykonał Besaleel, syn Uriego, syna Chura. Do Niego po radę poszedł Salomon i zgromadzenie. Wstąpił tam Salomon przed oblicze Pana na ów ołtarz z brązu, który należy do Namiotu Spotkania, i kazał złożyć na nim tysiąc ofiar całopalnych” (2 Krn 1, 3).

Następnie Salomon stanął przed ołtarzem Pańskim wobec całego zgromadzenia izraelskiego…” (1 Krl 22). W Pierwszej Księdze Królewskiej, w spisie „Odlewy z brązu dla świątyni” na ma wymienionego ołtarza całopalenia.

Twierdzenie: podczas różnych uroczystości, jak na przykład podczas uroczystości poświęcenia i pierwszego nabożeństwa w świątyni, prawdopodobnie używano ołtarza całopalenia Mojżesza, bo nie ma opisu nowego ołtarza dla świątyni, chociaż jest o nim wzmianka: „Następnie król, a z nim cały Izrael składali ofiary przed Panem. Wtedy Salomon złożył ofiarę biesiadną, w której ofiarował ku czci Pana dwadzieścia dwa tysiące wołów i sto dwadzieścia tysięcy owiec. Tym samym król i wszyscy Izraelici poświęcili dom Panu. Tegoż dnia król poświęcił środkową część dziedzińca przed domem Pańskim, bo dokonał tam ofiary całopalnej, ofiary z pokarmów i tłuszczu ofiar biesiadnych, gdyż brązowy ołtarz, który był przed Panem, okazał się za mały, by pomieścić ofiary całopalne oraz ofiary z pokarmów i tłuszczu ofiar biesiadnych. Wtedy Salomon, a z nim wielkie zgromadzenie całego Izraela od Wejścia do Chamat aż do Potoku Egipskiego, obchodził uroczyste święto przed Panem, Bogiem naszym, przez siedem <i siedem dni, to jest czternaście dni>. Dnia zaś ósmego odprawił lud, który błogosławiąc królowi, rozszedł się do swoich namiotów radośnie i z wdzięcznym sercem za te wszystkie dobrodziejstwa, które Pan wyświadczył swemu słudze, Dawidowi, oraz swemu ludowi, Izraelowi” (1 Krl 8, 62).

„Pierwsza Księga Królewska” jest wcześniejsza od „Drugiej Księgi Kronik”.

Przeczenie: Natomiast w „Drugiej Księdze Kronik” pisze wyraźnie, że brązowy ołtarz sprawił Salomon: Sprzęty świątynne: „Uczynił też ołtarz z brązu, długi na dwadzieścia łokci, szeroki na dwadzieścia łokci, a na dziesięć łokci wysoki” (2Krn 4, 1).

Dalej: „Potem poświęcił Salomon środkową część dziedzińca przed świątynią Pańską, bo dokonał tam ofiary całopalnej i z tłuszczu ofiar biesiadnych, gdyż brązowy ołtarz, który sprawił Salomon, nie mógł pomieścić całopaleń i ofiar z pokarmów i tłuszczów (2 Krn 7, 7).

„Trzy razy w roku Salomon składał ofiary całopalne i ofiary biesiadne na ołtarzu, który zbudował Panu, oraz składał przed Panem <ofiary kadzielne>, odkąd wykończył świątynię” (1 Krl 9, 25). W „Pierwszej Księdze Królewskiej” Nie ma opisu budowy ołtarza przez Salomona.

 

 

Trzy doroczne święta pielgrzymek

 

Dziękczynne Święto Żniw. Julius Schnorr von Carolsfeld- Ruth im Feld des Boaz. National Gallery, Londyn. Foto: pl.wikipedia.org

Twierdzenie: Najbardziej liczne były trzy doroczne święta pielgrzymek, kiedy zgodnie z nakazem Tory, każdy Żyd musiał stawić się: „Trzy razy do roku ukaże się każdy mężczyzna przed Panem, Bogiem twoim, w miejscu, które sobie obierze: Na Święto Przaśników, na Święto Tygodni (Wyj 34, 22) i na Święto Namiotów. Nie ukaże się przed obliczem Pana z próżnymi rękami. A dar każdego będzie zależny od błogosławieństwa Pana, Boga Twego, jakim cie obdarzy” (Pwt 16, 16). Zgodnie z tym nakazem, Żydzi przybywali do Jerozolimy z całego świata.

Przeczenie: Trzy uroczyste święta będziesz dla Mnie obchodził w każdym roku. Obchodząc Święto Przaśników będziesz jadł, jak ci to nakazałem, przez siedem dni chleb z niekwaszonej mąki, w oznaczonym dniu miesiąca Abib, gdyż w tym miesiącu wyszedłeś z Egiptu. I nie powinniście pokazywać się przede Mną z próżnymi rękami. I Święto Żniw pierwszych twoich zbiorów z tego, co posiałeś na roli, oraz Święto Zbiorów na końcu roku, gdy zbierzesz z pola twój plon. Trzy razy w roku zjawić się winien każdy twój mężczyzna przed Panem, Bogiem swoim. Nie będziesz składał krwi mojej ofiary z chlebem kwaszonym i nie będziesz przechowywał do rana tłuszczu mojej świątecznej ofiary. Przyniesiesz do domu Boga twego, Pana, pierwociny z płodów ziemi. I nie będziesz gotował koźlęcia w mleku jego matki (Wyj 23, 14). Zamiast Święta Namiotów jest wymienione Święto Zbiorów.

Pascha i Święto Przaśników W Biblii zachowane są liczne opisy święta: Wj 12; Lb 9,1–14; Joz 5,10–12; 2 Krl 23,21–23; 2 Krn 35,1–19; 30-31; Ezd 6,19–22. Oto czasy święte dla Pana, zwołanie święte, na które wzywać ich będziecie w określonym czasie. W pierwszym miesiącu, czternastego dnia miesiąca, o zmierzchu, jest Pascha dla Pana. A piętnastego dnia tego miesiąca jest Święto Przaśników dla Pana – przez siedem dni będziecie jedli tylko przaśne chleby. Pierwszego dnia będzie dla was zwołanie święte: nie będziecie wykonywać żadnej pracy. Przez siedem dni będziecie składali w ofierze dla Pana ofiarę spalaną, siódmego dnia będzie święte zwołanie, nie będziecie [w tym dniu] wykonywać żadnej pracy (Kpł 23, 4).

Święto Tygodni (Szawuot): „I odliczycie sobie od dnia po szabacie, od dnia, w którym przyniesiecie snopy do wykonania nimi gestu kołysania, siedem tygodni pełnych, aż do dnia po siódmym szabacie odliczycie pięćdziesiąt dni i wtedy złożycie nową ofiarę pokarmową dla Pana. Przyniesiecie z waszych siedzib po dwa chleby do wykonania nimi gestu kołysania, każdy z dwóch dziesiątych efy najczystszej mąki, kwaszone. To będą pierwociny dla Pana. Oprócz chleba złożycie w ofierze siedem baranków bez skazy, jednorocznych, jednego młodego cielca i dwa barany. One będą ofiarą całopalną dla Pana razem z ofiarą pokarmową i z ofiarą płynną. Będzie to ofiara spalana, miła woń dla Pana. Ofiarujecie też jednego kozła jako ofiarę przebłagalną i dwa baranki jednoroczne jako ofiarę biesiadną. Kapłan wykona nimi przed Panem gest kołysania razem z chlebami pierwocin, razem z dwoma barankami. Będzie to rzecz poświęcona Panu, przeznaczona dla kapłana. Tego samego dnia zwołacie lud. Będzie to dla was zwołanie święte. Nie będziecie wykonywać tego dnia żadnej pracy. Jest to ustawa wieczysta we wszystkich waszych siedzibach, dla waszych pokoleń. Kiedy będziecie zbierali plon waszej ziemi, nie będziecie wycinali doszczętnie skraju pola i nie będziecie zbierali do końca kłosów. Zostawisz je dla ubogiego i dla przybysza. Ja jestem Pan, Bóg wasz! (Kpł 23, 15).

W opisach biblijnych święto miało charakter rolniczy, określało dzień początku zbiorów pszenicy. Rozpoczęcie żniw w Palestynie wyznaczało święto Pesach i rozpoczynano je wówczas od zbioru jęczmienia. Żniwa trwały siedem tygodni i były okresem radości (Jer 24; Iż 2), a kończyły się zbiorem najpóźniej dojrzewającego zboża (pszenicy) w Szawuot Dlatego w tym dniu, oprócz codziennej ofiary z pokarmów i z płynów, składano w ofierze dwa bochenki chleba (leḥem tenufah– chleby kołysania), upieczone na zakwasie, z dwóch dziesiątych efy świeżej mąki pszenicznej pochodzącej z nowych zbiorów (Kpł 23,17) oraz – zalecaną przez (Lb, 28,26–31) – ofiarę przebłagalną w postaci dwóch młodych cielców, barana, kozła oraz siedmiu jednorocznych jagniąt. (Kpł 23,18–19) zalecała nieco inny skład ofiary całopalnej: siedem baranków, dwa barany i jednego cielca, a także ofiarę przebłagalną z koźlęcia i ofiarę biesiadną z dwóch jednorocznych baranków. Praca w tym dniu była zakazana, a Szawuot było jednym z trzech świąt, podczas których mężczyźni wykonywali rytualny taniec wokół ołtarza.

Święto Namiotów (Sukkot, zwane też Kuczki), żydowskie święto rozpoczynające się pięć dni po święcie Jom Kipur, a dwa tygodnie po rozpoczęciu roku. Sukkot trwa siedem dni, a święto zamyka dzień ósmy tzw. Simchat Tora („Radość Tory”), w którym obnoszone są w radosnej procesji zwoje Tory siedmiokrotnie wokół świątyni. Ten dzień jest tak radosnym dniem, że jako jedyny czas w roku nawet dzieci otrzymują możliwość dotknięcia świętych zwojów pisanych świętymi literami (które dozwolone są jedynie kapłanom).

„Po czym Pan powiedział do Mojżesza: <Powiedz Izraelitom: Piętnastego dnia tego siódmego miesiąca jest Święto Namiotów przez siedem dni dla Pana. Pierwszego dnia jest zwołanie święte: nie będziecie wykonywać żadnej pracy. Przez siedem dni będziecie składać ofiary spalane dla Pana. Ósmego dnia będzie dla was zwołanie święte i złożycie ofiarę spalaną dla Pana. To jest uroczyste zgromadzenie. Nie będziecie wykonywać [w tym dniu] żadnej pracy (Kpł 23, 33).

To są czasy święte dla Pana, na które będziecie dokonywać świętego zwołania, aby składać ofiarę spalaną dla Pana: ofiarę całopalną, ofiarę pokarmową, ofiarę krwawą i ofiarę płynną, każdego dnia to, co jest na ten dzień przeznaczone, niezależnie od szabatów Pana, niezależnie od waszych darów, niezależnie od wszystkich ślubów waszych i niezależnie od wszystkich dobrowolnych ofiar, które będziecie składać dla Pana. Tak więc piętnastego dnia siódmego miesiąca, kiedy zbierzecie plony ziemi, będziecie obchodzić święto Pana przez siedem dni. Pierwszego dnia jest uroczysty szabat. Ósmego dnia także uroczysty szabat. Weźcie sobie pierwszego dnia owoce pięknych drzew, liście palmowe, gałązki gęstych drzew i wierzb nadrzecznych. Będziecie się weselić przed Panem, Bogiem waszym, przez siedem dni. Będziecie obchodzić to święto dla Pana co roku przez siedem dni. To jest ustawa wieczysta dla waszych pokoleń. W siódmym miesiącu będziecie je obchodzić. Przez siedem dni będziecie mieszkać w szałasach. Wszyscy tubylcy Izraela będą mieszkali w szałasach, aby pokolenia wasze wiedziały, że kazałem Izraelitom mieszkać w szałasach, kiedy wyprowadziłem ich z ziemi egipskiej. Ja jestem Pan, Bóg wasz!>. Mojżesz ogłosił Izraelitom o czasach świętych dla Pana (Kpł 23, 33).

Święto Namiotów. Po prawej stronie napis: „Fete des Tabernacles, Nehemie VIII.y.9”. Po lewej stronie napis: „Het-Loof-hutten-Feeft, Nehemia VIII.v.9”. Foto: altius.com.pl

Święto Żniw: „Trzy razy w roku będziesz świętował na moją cześć. Będziesz przestrzegał Święta Przaśników. Siedem dni jeść będziesz przaśniki, jak ci rozkazałem, w wyznaczonym czasie miesiąca Abib, bo podczas niego wyszedłeś z Egiptu. A niech się nie pokazują przed obliczem moim z próżnymi rękami. I Święta Żniw, pierwszych plonów prac twoich, z tego, coś wysiał na polu. I Święta Zbiorów z końcem roku, gdy zbierzesz plony twoje z pola” (Wyj 23:14-19).

Święto Zbiorów: „…podzielisz twój chleb z głodnym i biednych bezdomnych przyjmiesz do domu, gdy zobaczysz nagiego, przyodziejesz go, a od swojego współbrata się nie odwrócisz. Wtedy twoje światło wzejdzie jak zorza poranna i twoje uzdrowienie rychło nastąpi; twoja sprawiedliwość pójdzie przed tobą, a chwała Pańska będzie twoją tylną strażą. Gdy potem będziesz wołał, Pan cię wysłucha, a gdy będziesz krzyczał o pomoc, odpowie: Oto jestem! Gdy usuniesz spośród siebie jarzmo, szydercze pokazywanie palcem i bezecne mówienie, gdy głodnemu podasz swój chleb i zaspokoisz pragnienie strapionego, wtedy twoje światło wzejdzie w ciemności, a twój zmierzch będzie jak południe, i Pan będzie ciebie stale prowadził i nasyci twoją duszę nawet na pustkowiach, i sprawi, że twoje członki odzyskają swoją siłę, i będziesz jak ogród nawodniony i jak źródło, którego wody nie wysychają. Twoi ludzie odbudują prastare gruzy, podźwigniesz fundamenty poprzednich pokoleń i nazwą cię naprawiaczem wyłomów, odnowicielem, aby w nich można było mieszkać (Księga Izajasza 58, 7-12).

Ofiary mogły być składane tylko w jednym miejscu, w Świętym Przybytku w Jerozolimie: „Gdy wybierze sobie Pan, Bóg wasz, miejsce na mieszkanie dla imienia swego, tam zaniesiecie wszystko, co ja wam dziś nakazuję: całopalenia, ofiary krwawe, dziesięciny, dary waszych rąk, wszystko, co przeznaczycie ślubem dla Pana” (Pwt 12, 11). W momencie wybudowania Świątyni w Jerozolimie na całym świecie nie mogło zaistnieć inne miejsce, gdzie mogłyby być przynoszone ofiary.

 

 

Upadek Izraela i Judy

 

Na przestrzeni całej swojej historii lud żydowski dzielił się na dwie wyraźnie odrębne grupy: na Izraelitów zajmujących północny obszar Palestyny i na Judejczyków osiadłych w południowej części kraju. W skład Izraela wchodziło 10 plemion. Między obu grupami panowały głębokie antagonizmy etniczne i polityczne. Jedynie przez stosunkowo krótki okres czasu zjednoczyły się one w jednolite państwo za panowania Saula, Dawida i Salomona. Jednak zaraz po śmierci Salomona rozpadły się na dwa separatystyczne państwa, które zwalczały się z wielką zaciętością. Izraelici zbudowali sobie nową stolicę Samarię, a stolicą Judejczyków pozostała Jerozolima. Izraelczycy nie uznawali Jerozolimy jako ośrodka religijnego wszystkich plemion hebrajskich, i z chwilą secesji ustanowili swoje własne ośrodki kultowe w Betel i Dan, gdzie czczono złotego cielca. Wygnano z państwa kapłanów i Lewitów.

W Starym Testamencie pisze, że „Izraelczycy odrzucili wszystkie polecenia Pana, Boga swego i ulali sobie dwa posągi – dwa cielce. Zrobili sobie aszerę i oddawali pokłon całemu wojsku niebieskiemu, i służyli Baalowi. Przeprowadzali synów swoich i córki przez ogień. Uprawiali wróżbiarstwo i czarnoksięstwo. Wtedy Pan zapłonął gwałtownym gniewem przeciw Izraelowi i odrzucił go od swego oblicza. Pozostało tylko pokolenie Judy i Beniamina. Również Juda nie przestrzegał poleceń Pana, Boga swego, i naśladował obyczaje, które Izrael prowadził. Wtedy Pan odrzucił całe potomstwo Izraela, poniżył je i wydał je w moc łupieżców, aż wreszcie odrzucił je od swego oblicza” (2 Krl 17, 14-20). Tak zakończyło się ich wybraństwo.

W czasach panowania króla judzkiego Achaza (734-728 p.n.e.), król Izraela i król Aramu wyruszyli do bitwy przeciw Jerozolimie. Osaczyli Achaza, lecz nie mogli go pokonać. Po jakimś czasie Achaz wysłał posłów do króla syryjskiego ze słowami: „Jestem twoim sługą i twoim synem. Przyjdź i wybaw mnie z ręki króla Aramu i z ręki króla izraelskiego, którzy stanęli przeciwko mnie”. Achaz wziął ze świątyni Pańskiej i ze skarbca pałacu królewskiego srebro i złoto, i przesłał je królowi asyryjskiemu jako dar hołdowniczy. Król asyryjski przyjął dar hołdowniczy od Achaza i wyruszył przeciwko królowi Aramu. Zajął Damaszek, a mieszkańców zabrał w niewolę. Króla Aramu zabito.

Kilka lat później, w 721 r. p.n.e. po trzech latach oblężenia Samaria została zdobyta przez króla asyryjskiego Salmanassara V. Izraelczycy zostali przesiedleni do Asyrii, „dlatego, że nie słuchali głosu Pana, Boga swego, i przekroczyli Jego przymierze – wszystko, cokolwiek przykazał Mojżesz, sługa Pański. Nie słuchali tego ani nie spełniali” (2 Krl 18, 9-12). Natomiast w Samarii zostali osiedleni ludzie z Babilonu, z Kuta, z Awwa, z Chamat i z Sefarwaim. Po latach zostali nazwani Samarytanami od miasta Samaria.

Państwo Izraela istniało niewiele ponad dwieście lat. Państwo Judy, które wezwało Asyrię na pomoc przeciwko bratnim plemionom izraelskim, ocalało tylko dzięki temu, że stało się lennikiem swego rzekomego wybawcy. Już w dwadzieścia lat po zagładzie Samarii król asyryjski stanął przed Jerozolimą i tylko dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności państwo Judy nie straciło wówczas niepodległości.

Państwo Judy istniało jeszcze 115 lat, to jest do 586 r. p.n.e., kiedy król babiloński Nabuchodonozor zburzył Jerozolimę. Pierwsze przesiedlenia mieszkańców Judy do Babilonu nastąpiły w latach 598-597 p.n.e., drugie przesiedlenie nastąpiło po zburzeniu Jerozolimy w 586 r. p.n.e.

 

 

Zniszczenie Świątyni

 

Pierwsza Świątynia została zniszczona przez wojska babilońskiego króla Nabuchodonozora II w 587 p.n.e. lub 586 r. p.n.e. „Sprowadził wtedy przeciw nim króla chaldejskiego, który wyciął mieczem ich młodzieńców wewnątrz świątyni i nie ulitował się ani nad młodzieńcem, ani nad dziewicą, ani nad starcem, ani nad siwą głową. [Bóg] wszystko oddał w jego ręce. Wszystkie naczynia świątyni Bożej tak wielkie, jak i małe, wraz ze skarbami domu Pańskiego i ze skarbami króla, i jego książąt wywiózł do Babilonu. Spalili też [Chaldejczycy] świątynię Bożą i zburzyli mury Jerozolimy, wszystkie jej pałace spalili ogniem i wzięli się do niszczenia wszystkich kosztownych sprzętów. Ocalałą spod miecza resztę [król] uprowadził do Babilonu i stali się niewolnikami jego i jego synów, aż do nadejścia panowania perskiego. I tak się spełniło słowo Pańskie, wypowiedziane przez usta Jeremiasza: <Dokąd kraj nie wywiąże się ze swych szabatów, będzie leżał odłogiem przez cały czas swego zniszczenia, to jest przez siedemdziesiąt lat>” (2 Krn 36, 17).

W pustoszonej krainie judzkiej pozostawiono tylko ubogą ludność wiejską. Oddano im do uprawy opuszczone pola, winnice i sady. Zarządcą Nabuchodonozor mianował Judejczyka Godoliasza, który urzędował w Mispah. W jego pałacu zamieszkał Jeremiasz i objął duchową opiekę nad resztkami ludności judzkiej. W kraju panowała nędza i głód. Poborcy podatkowi wyciskali co się dało z rolników i pasterzy, natomiast miasteczka i wsie grabili partyzanci i bandy rozbójników. Fanatyczni wrogowie Babilonu szerzyli terror mordując rodaków, których uważano za renegatów i ugodowców. W końcu zabili samego Godliasza. Po dokonaniu zamachu uciekli do Egiptu i siłą zabrali Jeremiasza. Prorok zamieszkał w Tafne, skąd piętnował rodaków za uprawianie bałwochwalstwa i odstępstwa od jahwizmu.

Ilu w sumie mieszkańców Judy przesiedlono, nie wiadomo. Stary Testament podaje jedynie, że za panowania króla Dawida zarządzono spis ludności Izraela. 10 plemion Izraela liczyło milion i sto tysięcy mężczyzn dobywających miecza, a w Judzie zaś czterysta siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn dobywających miecza. Nie policzono plemion Lewiego i Beniamina. Z niewoli babilońskiej nie powróciło 10 plemion Izraela, które zostały przesiedlone do Babilonu w 721 r. p.n.e.

Z plemion Judy i Beniamina w 537 r. p.n.e. powróciło zaledwie 42 360 osób oprócz niewolników ich i niewolnic – tych było siedem tysięcy trzysta trzydzieści siedmioro. Mieli oni też dwustu czterdziestu pięcioro śpiewaków i śpiewaczek (Ne 7, 66).

 

 

Arka Przymierza

 

Arka została zbudowana przez Besalela podczas obozowania pod Górą Synaj (Wj 25, 10-22, 37, 1-9), zbudowana przez Mojżesza (Pwt 10,5).

Z początku przechowywana była w Namiocie Spotkania w Miejscu Najświętszym (Wj 26, 33). W Starym Testamencie opisana jest jako skrzynia z drewna akacjowego o wymiarach ok. 140×80×80 cm obita obustronnie złotą blachą. Zamknięcie Arki Przymierza stanowiła płyta ze złota (hebr. kaporet). Zgodnie z tradycją żydowską, w arce przechowywano laskę Aarona (która zakwitła), dzban z manna i dwie kamienne tablice z tekstem Dekalogu; tradycję tę podziela autor Listu do Hebrajczyków (Hbr 9,4). Natomiast zgodnie z 1 Krl 8,9 w czasach Salomona znajdowały się tam jedynie tablice Przymierza. Jahwe miał wręczyć te tablice Mojżeszowi na górze Synaj, w trakcie wędrówki ludu Izraela z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Obok arki położono Księgę Prawa:

„Obrzędowe czytanie Prawa. I napisał Mojżesz to Prawo, dał je kapłanom, synom Lewiego, noszącym Arkę Przymierza Pańskiego i wszystkim starszym Izraela. I rozkazał im Mojżesz: <Po upływie siedmiu lat w roku darowania długów, w czasie Święta Namiotów, gdy cały Izrael się zgromadzi, by oglądać oblicze Pana, Boga twego, na miejscu, które On sobie obierze, będziesz czytał to Prawo do uszu całego Izraela. Zbierz cały naród: mężczyzn, kobiety i dzieci, i cudzoziemców, którzy są w twoich murach, aby słuchając uczyli się bać Pana, Boga waszego, i przestrzegać pilnie wszystkich słów tego Prawa. Ich synowie, którzy Go jeszcze nie znają, będą słuchać i uczyć się bać Pana, Boga waszego, po wszystkie dni, jak długo żyć będzie w kraju, na przejęcie którego przechodzicie Jordan> (Pwt 31, 9).

Prawo obok arki. Gdy Mojżesz zakończył całkowicie pisanie tego Prawa w księdze, rozkazał lewitom noszącym Arkę Przymierza Pańskiego: <Weźcie tę Księgę Prawa i połóżcie ją obok Arki Przymierza Pana, Boga waszego, a niech tam będzie przeciwko wam jako świadek. Ja bowiem znam wasz upór i twardy kark. Oto jak długo żyję z wami, opornie postępowaliście względem Pana. Cóż dopiero po mojej śmierci?> (Pwt 31, 24).

Arka nazywana jest Arką Świadectwa: „Tak wykonano wszelką robotę około budowy Namiotu Spotkania. Izraelici wykonali zaś wszystko tak, jak to nakazał Pan Mojżeszowi: tak wykonali. I oddali przybytek Mojżeszowi wraz z namiotem i sprzętami, jak kółka, deski, poprzeczki, słupy, podstawy, nakrycia, jedne ze skór baranich barwionych na czerwono, a drugie ze skór delfinów, oraz przykrywającą zasłonę, Arkę Świadectwa z drążkami, przebłagalnię, stół ze wszystkimi należącymi do niego sprzętami i chlebami pokładnymi…” Wj (39, 32).

Dalej: „Tak powiedział Pan do Mojżesza: <W pierwszym dniu miesiąca pierwszego postawisz przybytek wraz z Namiotem Spotkania. I umieścisz w nim Arkę Świadectwa, i nakryjesz ją zasłoną. Wniesiesz także stół i położysz na nim to, co ma być położone, oraz wniesiesz świecznik i postawisz na nim lampy. Ustawisz również złoty ołtarz do spalania kadzidła przed Arką Świadectwa i zawiesisz zasłonę przy wejściu do przybytku…>” (Wj 40, 1).

Według Starego Testamentu, do momentu wybudowania Pierwszej Świątyni przez króla Salomona arka była przewożona na specjalnym wozie z zasłonami podczas wszystkich kampanii wojskowych prowadzonych przez Izraelitów. Stanowiła ona centrum kultu w czasie wędrówki Izraelitów do ziemi Kanaan. Wierzono, że armia posiadająca arkę jest niezwyciężona. W czasie oblężenia Jerycha obnoszono ją wokół murów miasta. Później przechowywana była w Miejscu Świętym Przybytku Mojżeszowego w Szilo. Następnie zdobyć ją mieli Filistyni lecz, jak twierdzi Biblia, zwrócili, widząc w niej przyczynę swoich klęsk. Król Dawid miał przenieść ją na wzgórze Syjon w Jerozolimie, a Salomon po wybudowaniu świątyni do specjalnego pomieszczenia zwanego Święte Świętych, do którego nie miał wstępu nikt prócz arcykapłana (raz w roku, z okazji święta Jom Kipur).

Arka zaginęła w trakcie najazdu armii Babilonu pod wodzą Nabuchodonozora II na Palestynę w 586 p.n.e. i zburzenia Pierwszej Świątyni.

Prorok Jeremiasz, korzystając z tego, że zwycięzca babiloński pozwolił mu pozostać w Jerozolimie, wyniósł ze świątyni Arkę Przymierza, namiot i ołtarz kadzenia, i ukrył w pieczarze na górze Nebo, po wschodniej stronie Jordanu, 46 km od Jerozolimy. Potem wejście do pieczary zawalił kamieniami, a do ludzi mu towarzyszących powiedział: „Miejsce to pozostanie nieznane, aż Bóg na powrót zgromadzi swój lud i okaże mu miłosierdzie. Wtedy to Pan ponownie pokaże to [wszystko] i będzie można widzieć chwałę Pańską i obłok, podobnie jak za Mojżesza ją było widzieć i jak wtedy, gdy Salomon modlił się, aby miejsce zostało w uroczysty sposób poświęcone” (2 Mch 2, 4-6). Namiot, który ukrył Jeremiasz wraz z arką i ołtarzem kadzenia, był namiotem, w którym stała Arka przed wybudowaniem świątyni.

Góra Nebo była związana z Balaamem, ale co najistotniejsze, to tu zmarł i został pochowany Mojżesz. Tak opisuje to Biblia: „Mojżesz wstąpił ze stepów Moabu na górę Nebo, na szczyt Pisga, naprzeciw Jerycha. (…) Rzekł Pan do niego: «Oto kraj, który poprzysiągłem Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi tymi słowami: Dam go twemu potomstwu. Dałem ci go zobaczyć własnymi oczami, lecz tam nie wejdziesz».Tam, w krainie Moabu, według postanowienia Pana, umarł Mojżesz, sługa Pański”. (Pwt 34 1-7).

Kapłani w Heliopolis i Tebach nosili podczas procesji małe szkatułki zawierające jakiś przedmiot kultowy. Szkatułki te osłaniały skrzydłami dwa geniusze czy duchy opiekuńcze. Cherubiny na Arce Mojżesza są pochodzenia egipskiego. W II tysiącleciu p.n.e. panował na Bliskim Wschodzie zwyczaj umieszczania traktatów i przymierzy w świątyni u stóp boga. Na przykład w liście faraona Ramzesa II do króla hetyckiego mowa o umieszczeniu przymierza między obu państwami pod stopami Teszuba, hetyckiego boga, a egipska kopia została złożona u stop boga słońca Re. Analogie te wskazują na kluczowa rolę tablic z przykazaniami w Arce Przymierza, a zarazem na jej role jako podnóżka Boga, którego chwała ukazywała sie nad nią, skąd Bóg przemawiał (Znaki Czasu lipiec-sierpień 2014).

Zgodnie z tradycją żydowską, w arce przechowywano laskę Aarona (która zakwitła), dzban z manną i dwie kamienne tablice z tekstem Dekalogu; tradycję tę podziela autor Listu do Hebrajczyków (Hbr 9,4). Natomiast zgodnie z 1 Krl 8,9 w czasach Salomona znajdowały się tam jedynie tablice Przymierza. Jahwe miał wręczyć te tablice Mojżeszowi na górze Synaj, w trakcie wędrówki ludu Izraela z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Księga Prawa (Tora) nie była w Arce, lecz była położona obok niej.

 

 

Achaz buduje ołtarz pogański

 

Król Achaz (734-728 p.n.e.) w chwili objęcia rządów miał dwadzieścia lat, a szesnaście lat panował w Jerozolimie. Nie czynił on tego, co jest słuszne w oczach Pana, Boga jego, tak jak jego praojciec, Dawid, lecz kroczył drogą królów izraelskich. A nawet syna swego przeprowadził przez ogień – na modłę ohydnych grzechów pogan, których Pan wypędził przed Izraelitami. Składał ofiary krwawe i kadzielne na wyżynach i pagórkach, i pod każdym drzewem zielonym.

Kazał odciąć listwy z podwozi i wyjąć z nich kadzie. Kazał również zdjąć „morze” sponad wołów miedzianych, które pod nim były, i postawić je na posadzce kamiennej. Następnie kazał usunąć kryty krużganek szabatowy, który zbudowano przy świątyni, oraz zewnętrzne wejście królewskie do świątyni Pańskiej – ze względu na króla asyryjskiego (2 Krl 16, 10).

„Kiedy król Achaz udał się na spotkanie z Tiglat-Pileserem, królem asyryjskim, do Damaszku, ujrzał ołtarz w Damaszku. Wtedy król Achaz przesłał kapłanowi Uriaszowi podobiznę ołtarza i wzorzec całej jego budowy. Zatem kapłan Uriasz zbudował ołtarz. Jak król Achaz polecił we wszystkich wskazaniach z Damaszku, tak pracę wykonał kapłan Uriasz, zanim jeszcze król Achaz wrócił z Damaszku. Kiedy król przybył z Damaszku i ujrzał ołtarz, zbliżył się do ołtarza i wstąpił na niego. I kazał w dym obrócić swą ofiarę całopalną i ofiarę pokarmową, wylał ofiarę płynną, a krwią swych ofiar biesiadnych kropił ołtarz. Ołtarz z brązu, który stał przed obliczem Pańskim, kazał odsunąć sprzed świątyni – z przestrzeni między ołtarzem a świątynią Pańską – i postawić go obok [wielkiego] ołtarza na północ. Kapłanowi Uriaszowi zaś król Achaz wydał rozkaz następujący: <Na wielkim ołtarzu masz palić ofiarę całopalną poranną i ofiarę pokarmową wieczorną, ofiarę całopalną króla i jego ofiarę pokarmową, oraz ofiarę całopalną całego ludu kraju, jego ofiary pokarmowe i płynne. Będziesz też na niego wylewał całą krew ofiar całopalnych i krew ofiar krwawych. To zaś, co się odnosi do ołtarza z brązu, ma pozostać do mego rozpatrzenia>. Kapłan Uriasz wykonał wszystko, co mu rozkazał król Achaz. Król Achaz kazał odciąć listwy z podwozi i wyjąć z nich kadzie” (2 Krl 16, 10).

 

 

Odlew „morza”

 

Odlewy z brązu dla świątyni: „Następnie sporządził odlew „morza” o średnicy dziesięciu łokci, okrągłego, o wysokości pięciu łokci i o obwodzie trzydziestu łokci. Poniżej jego krawędzi opasywały je dokoła rozchylone kielichy kwiatowe. Na trzydzieści łokci otaczały „morze” w krąg. W jego odlewie były razem odlane dwa rzędy rozchylonych kielichów kwiatowych. Stało ono na dwunastu wołach. Trzy zwracały się ku północy, trzy na zachód, trzy na południe i trzy na wschód. „Morze” to znajdowało się nad nimi u góry, a wszystkie ich zady [zwracały się] do wewnątrz. Grubość jego była na [szerokość] dłoni, a brzeg był wykonany jak brzeg kielicha kwiatu lilii.

Twierdzenie: „Jego pojemność wynosiła dwa tysiące bat” (1 Krl 26).

Przeczenie: W „Drugiej Księdze Królewskiej” pisze, że pojemność „morza” wynosiła tysiąc bat (2 Krn 4, 5).

„Morze” zaś ustawił z prawej strony na południowy wschód. Służyło ono „kapłanom do mycia się w nim” (2 Krn 4, 6).

W „Księdze Wyjścia” pisze, że do obmycia rąk i nóg służyła kadź: Kadź z brązu wypełniona wodą, umieszczona między przybytkiem a ołtarzem, służyła kapłanom do obmycia rąk i nóg, przed wejściem do Namiotu Spotkania. „Tak samo, gdy się będą zbliżać do ołtarza, aby pełnić służbę i aby składać ofiarę spalaną dla Pana, muszą obmyć ręce i nogi, aby nie pomarli…” (Wyj 30, 20).

W pałacu w Knossos na Krecie zbudowanym między rokiem 2000 a 1900 p.n.e. istniał cały szereg łazienek i miejsc rytualnych ablucji. W pałacu zbudowanym 200-300 lat później w Kato Zakro w pobliżu centralnego dziedzińca znajdowały się: cysterna na wodę i Święte Źródło.

Swetoniusz w „Żywotach cezarów” opisał Złoty Dom Nerona: „Swój pałac wzniósł na przestrzeni od Palatynu aż do Eskwiliów. Nazwał go najpierw „Przechodnim”. Wkrótce ów pałac uległ pożarowi. Gdy został odbudowany, Nero nadał mu nazwę: „Złoty”. Co do rozległości i przepychu tego pałacu, wystarczy podać tylko te dane. Jego przedsionek był tak wyniosły, że stał w nim posąg-kolos stu dwudziestu stóp wysokości (31,5 m), wyobrażający samego Nerona; tak obszerny (1480 m), że mieścił potrójny portyk, każdy długości tysiąca kroków. Była tam również sadzawka na kształt morza, otoczona budynkami na kształt miasta.

 

Stanisław Bulza

 

  • Ilustracja tytułowa:  Święto Namiotów. Po prawej stronie napis: „Fete des Tabernacles, Nehemie VIII.y.9”. Po lewej stronie napis: „Het-Loof-hutten-Feeft, Nehemia VIII.v.9”. Foto: altius.com.pl

 

Przeczytaj więcej artykułów tego autora >   >   > TUTAJ .

Stanisław Bulza na FB ….

 

, 2019.01.17.

Autor: Stanisław Bulza