Szlakiem śmierci. Koniec tajemnicy Riese. Część XI.


Przeczytaj:          Część I.          Część II.          Część III.          Część IV.          Część V.         Część VI.         Część VII.         Część VIIICzęść IX. Część X.

Radziecki program atomowy

70 kg uranu dla Amerykanów

Donald W. Richardson (1917-1997), były agent specjalny OSS zaangażowany w misję Alsos, twierdził, że jest „człowiekiem, który przywiózł Kammlera do USA”. Krótko przed śmiercią Richardson opowiedział swoim synom Johnowi i Dougowi o swoim doświadczeniu podczas i po wojnie, w tym o operacji Paperclip. Według nich Richardson twierdził, że nadzorował Kammlera do 1947 r. Kammler był rzekomo „internowany w miejscu o najwyższym stopniu bezpieczeństwa, bez nadziei, bez litości, i nie widząc światła, dopóki się nie powiesił”.

1.„Gadżet” – ładunek przygotowany do próby. Foto: pl.wikipedia.org

Richardson junior dodaje nowy fragment, pozostawiony w cieniu: „Mój ojciec przyniósł ze sobą prawie siedemdziesiąt kilogramów uranu. Uran, który prawdopodobnie pochodził z podziemnych tuneli obozu koncentracyjnego Gusen, kompleksu „Bergkristall” w Austrii”. „Według syna, jego ojciec wylądował w bazie Sił Powietrznych USA w Wendover po przekroczeniu kanału La Manche na pokładzie B-29. Richardson jr twierdzi również, że jego ojciec przeprowadził „techniczny” przelot nad Hiroszimą z generałem Sweeneyem, który wypuścił bombę „Fat Man” na Nagasaki 9 sierpnia 1945 r. Dalej: „Generał zaoferował nam najnowocześniejszą broń, instrumenty, które były synonimem śmierci i zniszczenia”.

2.Jedyne kolorowe zdjęcie z testu „Test Trinity”. Foto: pl.wikipedia.org/
2.Jedyne kolorowe zdjęcie z testu „Test Trinity”. Foto: pl.wikipedia.org/

Stany Zjednoczone nie miały wystarczającej ilości uranu, by dokończyć bombę atomową. Przygotowania do eksplozji trwały niemal rok. Dla pierwszej wybuchu jądrowego w historii, „Test Trinity” (ang. Trójca) przeprowadzonego 16 lipca 1945 r., w dniu otwarcia konferencji poczdamskiej, na pustyni w Nowym Meksyku, użyto bomby plutonowej. „Test Trinity”, która była momentem kulminacyjnym kilkuletniego programu prac nad bronią jądrową, znanego pod kryptonimem Projektu Manhattan.

Sankt Georgen an der Gusen (Miasto św. Jerzego nad rzeką Gusen)

3. Panorama Gusen. Foto: 2.bp.blogspot.com

Podczas II wojny światowej miasto zostało wybrane na centrum administracji Business na wykorzystywanie ludzi z obozów koncentracyjnych do pracy w kamieniołomach, a następnie w odpowiednich gałęziach przemysłu w obozie koncentracyjnym Gusen, który był podobozem pobliskiego obozu w Mauthausen. Na początku 1944 r. miasto stało się miejscem „Gusen II”, najbardziej brutalnego podobozu Mauthausen. W około 40 000 m kw. tuneli i jaskiń wykopanych pod St. Georgen dla firmy Messerschmitt do maja 1945 r. Działała tam ogromna i najnowocześniejsza podziemna fabryka Messerschmitt Me 262 pod kryptonimem „B8 Bergkristall – Esche II”. Messerschmitt Me 262 Schwalbe („Swallow”) był pierwszym na świecie operacyjnym myśliwcem z napędem odrzutowym, jest uważany za najbardziej zaawansowany projekt lotnictwa niemieckiego w użyciu podczas II wojny światowej.

Według wywiadu alianckiego, około 987 samolotów odrzutowych opuściło seryjnie linie produkcyjne. Budowa systemu tunelowego została prawie ukończona, a instalacje działały przy około 85 proc. produkcji. Zakład został zaplombowany przez elitarne siły USA natychmiast po wkroczeniu w maju 1945 r., i nie był dostępny dla innych oddziałów amerykańskich przebywających w okolicy. Nawet specjalny personel sił powietrznych USA miał trudności z wejściem (https://forum.axishistory.com/viewtopic.php?t=70991).

4. Bergkristall. Foto: 2.bp.blogspot.com

W sierpniu 1945 r. B8 Bergkristall – Esche II” został przekazany Sowietom, którzy wszystko zdemontowali, co pozostało z instalacji, i ostatecznie zniszczyli kluczowe elementy strategicznego systemu tuneli w 1947 r.

W kwietniu 1945 większość terytorium opanowały wojska sowieckie, i zdobyły Wiedeń. Powstał rząd Karla Rennera, opierający się na koalicji socjalistów, chadeków i komunistów. Rząd ten zyskał akceptację ZSRR, później także i zachodnich aliantów. 4 lipca 1945 r. 4 mocarstwa zawarły porozumienie w sprawie Austrii, i powstała Rada Sojusznicza sprawująca władzę zwierzchnią nad krajem. Miała prawo zatwierdzić konstytucję, poza tym akceptowała (lub nie) decyzje prowizorycznego rządu i parlamentu austriackiego. Taka akceptacja wymagała zgody wszystkich 4 mocarstw. Nastąpił podział Austrii na strefy okupacyjne: amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką. Wiedeń podobnie jak Berlin został podzielony na 5 sektorów (w tym jeden zarządzany wspólnie) Dopiero 15 maja 1955 r. został podpisany przez ministrów spraw zagranicznych ZSRR, Wielkiej Brytanii, USA, Francji i Austrii „Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii”. 27 lipca 1955 traktat wszedł w życie. Austria znalazła się w części Europy kapitalistycznej. Inny los spotkał Polskę.

5. Bundesarchiv Bild 141-2738. Podziemna produkcja Me 262 Schwalbe 01. Foto: asisbiz.com

Miejscowy historyk Rudolf Haunschmied dwa lata temu powiedział:„Każdego dnia w tych ostatnich tygodniach Hitler pytał o Gusen: chciał być szczegółowo informowany o tym, co działo się w tym zakątku Austrii”. W podziemnej fabryce wojennej, przeprowadzane byłyby eksperymenty jądrowe na dużą skalę: być może naziści byli znacznie bliżej atomowy tego, co dotychczas rozważano.

Z pewnością jest to kontrowersyjna teza o „bombie Hitlera”, która jednak dziś jest uwiarygodniona przez coraz większą liczbę odkryć w terenie, dokumentów, tajnych dokumentów. Wśród tych wskazówek, jeśli chodzi o Gusen, radioaktywność wykryta w tunelach jeszcze trzy lata temu była „26 razy wyższa od normy”, powiedział geolog Uniwersytetu Wiedeńskiego Franz Josef Maringer. I znowu: liczne badania geofizyczne, które wskazywałyby na obecność znacznie większej liczby tuneli niż te „znane”, znaleziono tunel w kształcie ośmiokąta w pobliżu obozu – „rampa do wystrzeliwania pocisków”, mówi Sulzer – jak również fragment akceleratora cząstek (https://www.dagospia.com/rubrica-29/cronache/era-uranio-nazista-bomba-hiroshima-hans-kammler-era-generale-135190.htm).

Polska inteligencja w obozie koncentracyjnym w Gusen

Pisząc o Gusen nie sposób nie wspomnieć Polaków znajdujących się w obozie koncentracyjnym Gusen. Była to polska inteligencja zmuszona do katorżniczej pracy. Wiosną 1940 miała miejsce budowa podobozu Gusen, który był filią obozu Mauthausen. Jedną z podstaw decyzji o jej utworzeniu obozu było przeznaczenie jej dla izolacji i niszczenia polskiej inteligencji w ramach „Akcji Inteligencja. Począwszy od wiosny 1940 r. miał miejsce duży napływ więźniów z Polski, głównie ludzie ze środowisk inteligenckich (m.in. ks. kapelan Józef Mamica), SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go „Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz” – obóz zagłady dla polskiej inteligencji. W 1940 wśród więźniów Gusen przeważali Polacy, którzy stanowili 97% ogółu więźniów. Do końca funkcjonowania tego obozu Polacy stanowili w nim większość. W Gusen umieszczono także wielu powstańców warszawskich. W obozie zginął m.in. zakatowany na śmierć za odmowę przyznania, że Adolf Hitler jest Bogiem polski męczennik Edmund Kałas, a także pionier kinematografii, konstruktor i wynalazca Kazimierz Prószyński.

Zniknięcie Kammlera

Nagle w maju 1945 r. SS Gruppenführer i Generał Waffen-SS Kammler zniknął bez śladu. Niektóre wersje wskazują, że zginął na rozkaz Himmlera, aby nikt, kto znał wszystkie tajne projekty Rzeszy, nie wpadł w ręce aliantów. Inne źródła wskazują, że mógł zginąć w walce lub popełnił samobójstwo w pobliżu Pragi. Wszystkie te możliwości i fakt, że jego szczątki nigdy nie zostały znalezione, doprowadziły do spekulacji, że Kammler został zabrany wraz z innymi niemieckimi naukowcami i inżynierami do Stanów Zjednoczonych (Operacja Paperclip), aby potajemnie pracować w zaawansowanych programach amerykańskich. To założenie nie jest jednak wiarygodne, ponieważ Kammler nie miał doświadczenia ani wiedzy technicznej lub naukowej na temat projektów, nad którymi pracował, ale raczej administracyjnych i związanych z budową obiektów do rozwoju tych projektów (https://www.exordio.com/1939-1945/personajes/hans_kammler.html).

9 lipca 1945 r. wdowa po Kammlerze zażądała, aby została ogłoszona data śmierci 9 maja 1945 r., zgodnie z oświadczeniem pod przysięgą SS-Oberscharführera Kurta Preuka, który oświadczył, że tego dnia zobaczył ciało Kammlera, kiedy został pochowany. Trybunał Sprawiedliwości okręgu Berlin-Charlottenburg ogłosił 7 września 1948 r. datą śmierci dr Hansa Friedricha Karla Franza Kammlera.

W innym zaprzysiężonym oświadczeniu złożonym 16 października 1959 r. Preuk powiedział, że data śmierci Kammlera była około 10 maja 1945 r., ale nie wiedział, jaka była przyczyna jego śmierci. 7 września 1965 r. Heinz Zeuner, asystent Kammlera podczas wojny, powiedział, że zmarł 7 maja 1945 r., i że jego ciało było widziane przez niego samego, przez kierowcę Preuka i innych. Wszyscy przesłuchani świadkowie stwierdzili, że przyczyną śmierci było zatrucie cyjankami. Według świadków, przed samobójstwem Kammler sam poprosił Zeunera, żeby go zastrzelił, ale odmówił. Istnieją jednak wątpliwości, ponieważ w przesłuchaniu w sprawie denazyfikacji Zeuner oświadczył, że 2 maja 1945 r. był pod opieką amerykańskich żołnierzy. (https://www.exordio.com/1939-1945/personajes/hans_kammler.html)

W opisie ruchów Kammlera przed jego śmiercią Preuk i Zeuner twierdzą, że opuścili Linderhoff koło Oberammergau 28 kwietnia 1945 r., by wziąć udział w konferencji na temat czołgów w Salzburgu, a następnie udali się do Ebensee, gdzie powstały łańcuchy trakcyjne czołgów, a potem Kammler pojechał odwiedzić swoją żonę w Tyrolu, gdzie Kammler dał żonie dwie tabletki cyjanku.

Jednak zeznania Preuka i Zeunera przeczą ruchom dywizji amerykańskiej w Austrii w maju 1945 r. 4 maja 1945 r. 103. Dywizja Piechoty znajdowała się w Innsbrucku, co uniemożliwiło Kammlerowi podróżowanie z Ebensee do Tyrolu. 88 Dywizja Piechoty przybyła z północnych Włoch, odcinając szlaki do Tyrolu od południa, podczas gdy 44. Dywizja Piechoty utworzyła stanowisko dowodzenia w Imst, miejscowość w Tyrolu, 4 maja 1945 r., a wraz z 103. Dywizją Piechoty obie dywizje kontrolowały cały Tyrol.

Istnieją inne raporty, które wskazują, że Kammler użył samolotu Junkers Ju 290 do zabezpieczenia materiału badawczego dla broni prototypowej w przyjaznym kraju, takim jak Hiszpania. Z drugiej strony, w aktach procesu norymberskiego usunięto wszystkie odniesienia do Kammlera, pozostawiając tylko jedno, mimo że był on bardzo wysokim rangą oficerem w strukturze Trzeciej Rzeszy. Wreszcie spekuluje się, że Rosjanie mogli go zastrzelić bez procesu także wraz z innymi oficerami SS. Istnieje sześć lub siedem różnych wersji o śmierci generała, począwszy od samobójstwa, które odbyło się w pobliżu Pragi 9 maja 1945 r.

(https://www.exordio.com/1939-1945/personajes/hans_kammler.html). Kammler nie umarł, Stany Zjednoczone sfałszowały jego śmierć.

Powojenne poszukiwania Kammlera

Amerykańskie siły okupacyjne przeprowadziły różne dochodzenia w sprawie miejsca pobytu Kammlera, poczynając od kwatery głównej 12. Armii, która zamówiła kompletny spis całego personelu zaangażowanego w produkcję rakiet w dniu 21 maja 1945 r. Spowodowało to utworzenie teczki dla Kammlera, stwierdzając, że prawdopodobnie był w Monachium. CIC (wywiad wojskowy US Army Intelligence) zauważył, że był widziany na krótko przed przybyciem wojsk amerykańskich do Oberjoch.

Połączony podkomitet ds. Celów wywiadowczych (CIOS) w Londynie nakazał jego przeszukanie na początku lipca 1945 r. 12. Armia odpowiedziała, że ostatnio widziano go 8 lub 9 kwietnia w regionie Harz. W sierpniu nazwisko Kammlera znalazło się na „Liście 13” ONZ, nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Dopiero w 1948 r. CIOS otrzymał informację, że Kammler podobno uciekł do Pragi i popełnił samobójstwo. Oryginalne plany głównych projektów Kammlera zostały później znalezione w osobistej własności Samuela Goudsmita, lidera naukowego misji Alsos.

W 1949 r. Raport sporządzony przez Oskara Packe na Kammlera został złożony przez amerykańskie biuro Denazification w Hesji. Raport stwierdził, że Kammler został aresztowany przez wojska amerykańskie 9 maja 1945 r. w Messerschmitt w Oberammergau. Jednak Kammler i inni starsi pracownicy SS zdołali uciec w kierunku Austrii lub Włoch. Packe nie wierzył w raporty o samobójstwie, ponieważ zostały one „obalone przez szczegółowe informacje z CIC” o aresztowaniu i ucieczce.

Raport CIC z kwietnia 1946 r. wymienia Kammlera wśród oficerów SS, o których wiadomo, że przebywają poza Niemcami i które są uważane za szczególnie interesujące dla CIC. W połowie lipca 1945 r. Dyrektor biura Gmunden CIC major Morrisson przeprowadził wywiad z nienazwanym Niemcem w sprawie numerowanego rachunku związanego z budową samolotów i produkcji rakiet, które wcześniej były prowadzone przez SS. Raport opublikowany pod koniec 1947 lub na początku 1948 r., stwierdził, że tylko Kammler i dwie inne osoby miały dostęp do konta. W raporcie napisano również, że „wkrótce po okupacji Hans Kammler pojawił się w CIC Gmunden i wydał oświadczenie w sprawie operacji w Ebensee”. Notatki CIC w wywiadzie nie zawierają nazwy, ale rozmówca musiał być jedną z trzech osób mających dostęp do konta.

Włoska „la Repubblica” o Kammlerze

25 kwietnia 2014 r. włoska gazeta „la Repubblica” opublikowała artykuł Roberta Brunelli „La fuga segreta del custode dell’atomica nazista” („Sekretna ucieczka nazistowskiego strażnika atomowego”).

W ostatnich dniach upadku nazistowskich Niemiec generał przedstawił się osobiście oficerom Korpusu Wywiadu (CIC) w Austrii: „Hans Kammler pojawił się przed CIC w Gmunden i złożył szczegółowe oświadczenie na temat działań i działalności „Baustelle Ebensee”. To właśnie czytamy w tajnym dokumencie CIC oznaczonym „Nnd 785009„ i odtajnionym przez władze USA w 1978 roku. Wyrażenie „Baustelle Ebensee” wskazuje na ogromny system podziemnych tuneli obejmujących pola Ebensee, Mauthausen i Gusen. Kontakt między „generałem” a Amerykanami jest jak dotąd całkowicie niepublikowany.

Dzisiaj dokumenty amerykańskich tajnych służb, jak również świadectwa dzieci agenta OSS (Biura Usług Strategicznych, poprzednika CIA) ujawniają nową prawdę. „To mój ojciec, Donald Richardson, przesłuchiwał Hansa Kammlera w Austrii”, mówi John Richardson. „Mój ojciec pracował dla tajnych służb amerykańskiej armii, pracował dla prezydentów Roosevelta, Trumana i Eisenhowera. Sprawił, że Obergruppenführer Hans Kammler był „dobrym” Niemcem, dał mu amerykańskie imię, adres, numer telefonu. Kammler dołączył do serca amerykańskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego ”. Richardson jr – który udzielił w tym celu wywiadu austriackiemu filmowcowi dokumentalnemu Andreasowi Sulzerowi, który od czterech lat pracuje nad dokumentem o „tajemnicach nuklearnych” obozu koncentracyjnego Gusen – mówi, że tylko 50 lat po faktach jego ojciec zdecydował opowiedzieć dzieciom historię Kammlera, z obietnicą, że nie wyjawi go po kolei, chyba że po ich śmierci. Drugi syn, Douglas, wyraża się w ten sposób: „Mój ojciec powiedział mi, że dał ochronę Kammlerowi od 1945 do 1947 roku. Pierwszy raz powiedział mi o tym, kiedy zapytałem go o „Operacja Paperclip” („spinacz”). Dlatego: „Operacja Paperclip” („spinacz”), to nazwa kodowa strategicznej misji OSS, której celem było rekrutowanie nazistowskich naukowców (jednego spośród wszystkich, Wernhera von Brauna). Donald Richardson był starszym oficerem w OSS. Jego syn John z dumą pokazuje zdjęcia ojca wraz z Rooseveltem i Trumanem. Jest taki, w którym Donald kroczy dumnie za Rooseveltem: po stronie stoi Churchill, w obliczu Stalina. Jesteśmy w Jałcie w 1943 roku.

Wypowiedzi dwóch braci znajdują odzwierciedlenie w dokumentach amerykańskiego archiwum narodowego. W notatce cytowanej już przez CIC znajduje się odniesienie do transkryptu raportu w posiadaniu „pana Morrisona”. W notatkach podpisanych „Mr Morrison” wskazana lokalizacja to austriacka Gmunden, arkusze datowane są na 15, 16 i 17 lipca 1945 roku, a nazwisko „Hans Kammler” jest w dobrym dowodzie. Filmowy dokumentalista Andreas Sulzer znalazł także w Ameryce kopie projektów Kammlera – architekta i inżyniera – wśród dokumentów w posiadaniu Samuela Goudsmita, dyrektora naukowego „Misji Alsos”, utworzonej w celu przechwytywania niemieckich zasobów jądrowych. Sulzer jest podekscytowany: „Jak Amerykanie zdobyli karty do autografów Kammlera? Oczywiście: mieli Kammlera.

Innymi słowy: tajemnice nuklearne z pewnością były kartą przetargową generała. „Mamy dowody, że obóz Gusen był ostatnią siedzibą Kammlera” – mówi dokumentalista. „Regularne dostawy materiałów naukowych, lista ładunków kolejowych wyraźnie była do niego adresowana”. Jak ujawniła Repubblica, 9 grudnia w tunelach Gusen, w 2012 r. wykryto, że radioaktywność w tunelach była „26 razy wyższe niż norma”. Jest to tylko jedna z wielu wskazówek, które sugerują, że w tych tunelach, zbudowano rodzaj ogromnej „fabryki wojennej. Pod ziemią, pod kontrolą Kammlera, naziści zainstalowali prawdziwe laboratorium atomowe. Historyk Rudolf Haunschmied, który całe swoje życie poświęcił badaniom nad tym obozem koncentracyjnym, jest przekonany: „Z dokumentów wiemy, że im bliżej końca wojny, tym bardziej Gusen staje się kluczowy. Hitler żądał ciągłego informowania o Gusenie. Cały obszar obozu uznano za „strefę zakazaną”. Nikt, w przypadku porażki, nie może poznać prawdy. Kilka tygodni temu dokonano kolejnego odkrycia w pobliżu tuneli obozowych, które częściowo były przeznaczone do montażu myśliwców odrzutowych Messerschmitt, ale które według Sulzera były częścią znacznie szerszej sieci podziemnej niż znana. Wykopaliska zainicjowane po wykryciu radioaktywności oświetliły ośmiokąt, rodzaj gigantycznej dziury w ziemi: każda strona ma 10 metrów długości i 26 metrów przekątnej (https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/04/25/la-fuga-segreta-del-custode-dellatomica-nazista34.html).

Niemiecki reaktory jądrowe

Na początku 1942 r. w III Rzeszy pracowały już trzy reaktory jądrowe: LI, LII (Lipsk) i BIII (Berlin), niektóre z nich działały nawet pół roku wcześniej (sic!). Zastosowane w nich metody rozszczepienia bez użycia ciężkiej wody jako moderatora nie miały szans na powielanie neutronów, a tym samym na wywołanie reakcji łańcuchowej. W kwietniu 1942 r. uruchomiono reaktor LIV w Lipsku. W czerwcu 1942 r. reaktor w Lipsku uległ zniszczeniu w wyniku pożaru wywołanego wybuchem wodoru. W listopadzie 1944 roku podczas prób uruchamiania stosu uranowego w Gottow nastąpił wyciek (radioaktywnyhttps://krasnazvezda.wordpress.com/2017/07/20/pierwsze-reaktory-atomowe/).

Prof. Werner Heisenberg z grupą uczonych postanowili zbudować kolejny już reaktor jądrowy. W styczniu 1944 r. Heisenberg otrzymał odlewane płyty uranowe do dużego zespołu reaktorów w Berlinie, dla którego zbudowano specjalny bunkier.

Ostatni eksperyment, aby uzyskać reakcję łańcuchową, zaplanowano na styczeń 1945 r., ale 31 stycznia cały sprzęt został szybko zdemontowany i wysłany na południe Niemiec.

Pod koniec lutego 1945 r. reaktor B VIII przybył z Berlina do wioski Haigerloch w pobliżu granicy ze Szwajcarią. Reaktor składał się z rdzenia składającego się z 664 kostek uranu o łącznej wadze 1525 kg, otoczonego grafitowym moderatorem reflektora neutronowego o wadze 10 ton. W marcu 1945 r. do rdzenia wlano dodatkowo 1,5 tony ciężkiej wody. 23 marca 1945 r. Profesor Gerlach zadzwonił do Berlina i poinformował, że reaktor działa. Ale radość była przedwczesna – reaktor nie dotarł do punktu krytycznego. Po ponownym obliczeniu okazało się, że ilość uranu musi zostać zwiększona o kolejne 750 kg, a dodatkowo zwiększyć ilość ciężkiej wody, której rezerwy już nie istnieją.

Zbliżał się koniec Trzeciej Rzeszy, a 23 kwietnia siły amerykańskie wkroczyły do Haigerloch. W kwietniu 1945 r. specjalny oddział amerykański, w ramach operacji ALSOS, dotarł do Haigerloch, miasteczka w południowych Niemczech, gdzie w jaskini u podnóża zamkowego wzgórza znaleziono nieukończony reaktor atomowy. Na tej podstawie wysnuto fałszywy wniosek, że skoro Niemcy nie zdołali uruchomić reaktora, to nie posiadali możliwości skonstruowania broni jądrowej. Amerykanie mylili się, ponieważ reaktor z Haigerloch nie był jedynym, lecz czwartym znanym niemieckim stosem uranowym (pozostałe to: lipski, berliński i Gottow). Dziś w Haigerloch istnieje muzeum wraz z zrekonstruowanym reaktorem (radioaktywnyhttps://krasnazvezda.wordpress.com/2017/07/20/pierwsze-reaktory-atomowe/). Reaktor został zdemontowany i wywieziony do USA.

Radziecki program atomowy

Początki radzieckiego zainteresowania materiałami radioaktywnymi sięgają pierwszej dekady XX wieku, kiedy Władimir Wiernadski prowadził prace nad odkryciem pokładów radioaktywnych minerałów w Azji Centralnej i na Syberii. Prace w programie jądrowym sięgają zaś roku 1932, kiedy radzieccy naukowcy, z udziałem m.in. Igora Kurczatowa, rozpoczęli studia z tej dziedziny. Jednak dopiero w roku 1939 lub 1940 r.,  po odkryciu przez Otto Hahna i Fritza Strasmanna zjawiska rozszczepienia jadra atomowego, przy Akademii Nauk ZSRR utworzony został komitet, którego zadaniem było opracowanie „programu dla uranu”, w tym poznanie potencjalnych rezultatów rozszczepienia jądra atomowego. Zadaniem komisji było uruchomienie programu badawczego w zakresie rozszczepienia jądra, separacji izotopów uranu i samopodtrzymującej się reakcji nuklearnej.

6. I.V. Kurczatow, radziecki fizyk jądrowy i Yu.B. Khariton, główny projektant KB-11. Foto: lhistory.ru

11 lutego 1943 r. Państwowy Komitet Obrony podjął decyzję o rozpoczęciu prac badawczo-rozwojowych nad energią nuklearną i utworzeniu w tym celu Laboratorium Nr 2 (poniżej). Szefem laboratorium został mianowany Igor Kurczatow, na poziomie zaś Politbiura odpowiedzialnym za program został Wiaczesław Mołotow. Wiosną 1943 r. Kurczatow przedstawił raport ze swojej analizy danych wywiadowczych NKWD, z których wynikała kluczowa rola plutonu jako podstawy broni jądrowej, w efekcie czego w ZSRR podjęto prace nad budową infrastruktury niezbędnej do produkcji tego pierwiastka (https://pl.wikipedia.org/wiki/Radziecki_program_nuklearny).

Chociaż tajne służby ZSRR nadal dostarczały fizykom informacje, które mówiły, jak blisko Amerykanie byli w uzyskaniu bomby atomowej, w ZSRR postęp w tym kierunku był skromny. Powód był prosty: w kraju nie było uranu. Dziesiątki ton czystego uranu było niezbędne nawet dla bardzo małego reaktora uranowego, ale Laboratorium Nr 2 miało do dyspozycji tylko kilka kilogramów tego metalu. Rudy uranowej nie było na żadnym miejscu na terytorium radzieckim. Poszukiwanie geologiczne uranu zostały rozszerzony, ale szybkie rezultaty były mało prawdopodobne (Zhores A. Medvedev „Stalin and the Atomic Bomb”, PDF).

7. Kopia pierwszej radzieckiej bomby atomowej RDS-1. Foto: pl.wikipedia.org

W Europie, tak jak było wiadomo, ruda uranu dla niemieckiego projektu została sprowadzona z Bułgarii, Czechosłowacji i ze złóż leżących na wschodzie Niemiec (Kowary). Bułgarskie kopalnie zostały sprowadzone kontrolą na początku 1945 r., niemal natychmiast po wyzwoleniu Bułgarii. Ale bułgarska ruda uranu była słaba Kopalnie uranu w zachodniej części Czechosłowacji i w Saksonii zostały zbombardowane przez amerykańskie samoloty przed przybyciem Armii Czerwonej. Po tym, jak siły sprzymierzone wylądowały w Europie, specjalna grupa znana jako „Alsos Team” została  założona w USA z zadaniem przechwytywania dowolnego sprzętu z terytorium niemieckiego związanego z projektem uranowym, a także Niemieckie zapasy uranu i ciężkiej wody. Ta grupa zorganizowała aresztowanie i deportacja niemieckich naukowców atomowych do Anglii. W wyniku działań amerykańskich „sił specjalnych”, w pierwszych miesiącach 1945 r. w Niemczech, dwa eksperymentalne reaktory uranu ciężkowodnego, które nie zostały jeszcze ukończone, zostały rozebrane, zabrane i wysłane do Anglii. Jeden z tych reaktorów był położony w pobliżu Lipska, w przyszłej sowieckiej strefie okupacyjnej (Zhores A. Medvedev „Stalin and the Atomic Bomb”, PDF).

11 lutego 1943 r. Państwowy Komitet Obrony podjął decyzję o rozpoczęciu prac badawczo-rozwojowych nad energią nuklearną i utworzeniu w tym celu własnego zespołu uranowego pod nazwą Laboratorium nr 2. Grupa atomowych naukowców, którzy mówili po niemiecku w towarzystwie oficerów NKWD, na czele z zastępcą szefa NKWD, Abramem Pavlovich Zavenyagin, udała się do Berlina w połowie maja 1945, po kapitulacji Niemiec. W skład grupy wchodzili fizycy Flerov, Kikoin, Khariton, Artsimovich i inni. Wszyscy byli pułkownikami Armii Czerwonej. Profesor Nikolaus Riehl, główny niemiecki ekspert w dziedzinie produkcja czystego uranu metalowego był w tym czasie w Berlinie, i zgodził się spotkać ze swoimi sowieckimi kolegami. Riehl urodził się w 1901 roku w St. Petersburg w rodzinie niemieckiego inżyniera pracującego dla firmy Siemens. Mieszkał w Rosji do 1919 r. i mówił płynnie po rosyjsku.

8. Lipiec 1946 r. Prace ziemne pod przyszły reaktor jądrowy. Foto: lhistory.ru

W kwietniu 1945 roku na kilka dni przed wkroczeniem do Oranienburga Armii Radzieckiej zakłady te słały się celem amerykańskiego nalotu dywanowego. W akcji wzięło udział 612 latających fortec 8 Armii Powietrznej Stanów Zjednoczonych. Na cel zrzucono ogółem 1506 ton bomb burzących i 178 ton bomb zapalających zamieniając fabrykę w zwały gruzu (dla odwrócenia uwagi od właściwego celu nalotu zbombardowano wtedy również pobliskie Drezno).

N. Riehl sprowadził sowieckich naukowców właśnie do Oranienburga, miasta na północ od Berlina, gdzie zlokalizowano fabrykę w Niemczech do produkcji czystego uranu dla reaktorów. Fabryka, jak się okazało, została całkowicie zniszczona przez Amerykanów na kilka dni przed końcem wojny. Zrobiono to bez żadnego związek z działaniami wojskowymi, które miały miejsce. Uszkodzone wyposażenia fabryki zostały zdemontowane i wywiezione do Związku Radzieckiego. Z pewną pomocą Kikoin i Khariton udało się znaleźć surowiec uranowy, tlenki uranu. Znaleźli prawie 100 ton metrycznych tlenek uranu. Kolejne 12 ton uranu znajdowało się w innym mieście.

9. ZSRR. 8 czerwca 1948 r. uruchomiono pierwszy radziecki przemysłowy reaktor jądrowy. Już w 1945 r. Rząd ZSRR zdecydował się na wybór miejsca i rozpoczęcie budowy na południowym Uralu pierwszego w kraju przedsiębiorstwa produkującego pluton-239. Kraj potrzebował broni atomowej. Foto: atomic-energy.ru

Niemieckie napisy na beczkach wskazywały, że pochodziły one między innymi z miejscowości Kowary znajdującej się w tym czasie w radzieckiej strefie okupacyjnej. Tam też niezwłocznie Rosjanie skierowali grupę swoich specjalistów jądrowych (http://www.redbor.pl/bibliografia/borzecki_1998a.htm).

Nikolaus Riehl i jego rodzina wraz z kilkoma inżynierami z Niemiec udała się do Moskwy. W Niemczech nie mieli nic do roboty. Fizycy atomowi, których znaleziono w amerykańsko-brytyjskiej strefie okupacyjnej aresztowano i przetrzymywany w Anglii bez prawa do korespondencji przez ponad rok.

10. Produkcja przemysłowa bloków do obróbki metali uranowych. Numer zakładu 12, 1946 r. Foto: lhistory.ru

W lipcu niemiecki zespół Nikolausa Riehla zaczął przekształcać „Electrostal”, fabrykę w dzielnicy Noginsky w Moskwie, w fabrykę uranu. Do końca 1945 r. rozpoczęto przekształcenie tlenków uranu w czysty uran. Pierwsze partie wlewków metalu uranowego zaczęły dochodzić do Laboratorium Kurczatowa, w styczniu 1946 r. rozpoczęto montaż eksperymentalnego reaktora. Fabryka „Electrostal” została natychmiast przekształcona w „strefę” zamkniętą, i ogrodzona dwoma rzędami drutu kolczastego. Riehl w swoich pamiętnikach, opublikowanych w Niemczech w 1988 r., wyjaśnił bez zaskoczenia, że drut kolczasty był konieczny:

„… aby pracownicy budowlani zaangażowani w przebudowę fabryki nie mogli odejść … Ta praca została wykonana głównie przez skazanych, głównie żołnierzy radzieckich który został schwytany przez Niemców i wrócili. Po powrocie do domu nie było powitania z kwiatami i tańcami ludowymi. Zamiast tego zostali uwięzieni na kilka lat, oskarżeni o bycie tchórzami w obliczu wroga. „Electrostal” został przekształcony w jedną z pierwszych „wysp” atomowego gułagu. W NKWD stało się znane pod kryptonimem „Budynek 713”. Numer więźniów w tym obozie rosło proporcjonalnie do wzrostu produkcji uran. W 1950 r., kiedy produkcja czystego uranu osiągnęła 1 tonę dziennie liczba więźniów pracujących w fabryce osiągnęła dziesięć tysięcy (Zhores A. Medvedev „Stalin and the Atomic Bomb”, PDF).

11. Panel sterowania pierwszego reaktora jądrowego A-1. Połącz nr 817, region Czelabińska. Zapewne taki panel sterowania reaktora jądrowego znajdował się na Osówce w laboratorium (kasyno). Foto: lhistory.ru

Nikolaus Riehl był dyrektorem naukowym Laboratorium B od września 1950 r. do wczesnej jesieni 1952 r. Laboratorium B zostało utworzone w 1946 r. i zamknięte w 1955 r., kiedy część jego personelu została połączona z drugim radzieckim obiektem projektowym i montażowym. Prowadzony był jako sharahka – tajna placówka naukowa prowadzona jako więzienie. Laboratorium B zatrudniało niemieckich naukowców od 1947 do 1953 r.

Radzieckie trofea jądrowe

Wiktor Kuzniecow (Виктор Кузнецов) w 2015 r. napisał artykuł „Usunięcie i zakup sprzętu z USA i krajów europejskich dla powstającego radzieckiego przemysłu jądrowego”, w którym opisał między innymi wywózkę fabryk i urządzeń z Niemiec do ZSRR.

8 maja 1945 r. Komitet Obrony Państwa otrzymał list od Zastępcy Przewodniczącego Państwowego Komitetu Planowania ZSRR A. V. Kuptsowa o odkryciu instalacji technicznej do pozyskiwania energii jądrowej z uranu w Kummersdorf, a także surowców. Instalacja została przejeta pod ochroną oddziałów chemicznych Armii Czerwonej, oskarżono ich również o demontaż i wywiezienie do Moskwy. Grupa robotników z Laboratorium nr 2 i NKWD ZSRR na czele z zastępcą członka Komitetu Obrony Państwa V. A. Makhnevem natychmiast poleciała na miejsce pracy z Moskwy.

Surowce i materiały potrzebne do uzyskania komponentów do bomby atomowej zostały usunięte. W Instytucie Berlińskim nazwanym imieniem cesarza Wilhelma, 250 kg metalu uranu, 3 tony tlenku uranu, 20 litrów ciężkiej wody i 0,5 grama radu zostały znalezione przez Niemców z Belgii i Norwegii. W Kummersdorfie, w laboratorium dr Juliusa, o rozszczepieniu uranu, znaleziono 3,5 tony tlenku uranu. Cały uran oszacowano na łączny koszt 105 mln rubli (w cenach z 1945 r.), rad i ciężką wodę o wartości 150 tys. dolarów.

Decyzje o demontażu i usunięciu sprzętu i innych dóbr na rzecz Związku Radzieckiego podjęto na poziomie bonów skarbowych, a później rządu. Pierwsza taka rezolucja została podpisana 15 maja 1945 r. Pod nr 8568ss sprzęt, wyposażenie i materiały przedsiębiorstw, magazynów i baz wywożono z pomocą radzieckiej administracji wojskowej w Niemczech.

12. Radziecka administracja wojskowa w Niemczech była po II wojnie światowej, najwyższą władzą okupacyjną, a więc de facto rządem w radzieckiej strefie okupacyjnej (SBZ) w Niemczech od czerwca 1945 r. do przekazania władzy administracyjnej rządowi NRD w dniu 10 października 1949 r. Foto: wikivividly.com

Zgodnie z tym dekretem Komitetu Obrony Państwa NKWD ZSRR wydało zarządzenie nr 05399ss z dnia 16.05.1945 r., w którym odpowiedzialność za organizację operacji demontażu i transportu, zapewniająca pełne bezpieczeństwo i ścisłe rozliczanie sprzętu i materiałów została przypisana A. P. Zavenyaginowi i V. A. Makhneva. Zamówienie zawierało listę niemieckich organizacji i przedsiębiorstw, których sprzęt miał zostać zdemontowany i wysłany do ZSRR. Na pierwszej stronie dokumentu znajdował się miot: „Don’t give it away”, który potwierdził szczególną tajemnicę nadchodzących wydarzeń.

Dziesięć dni po wydaniu nakazu A. P. Zavenyagin i V. A. Makhnev przesłali radiogram z Niemiec do L.P. Berii o następującej treści:

„Zgłaszamy: cały sprzęt instytucji fizycznych został zdemontowany, większość została przeniesiona do miejscowych punktów ładowania. Jutro, 27 maja, zostanie obsłużonych pierwszych 100 samochodów.

Dostawa do miejscowych punktów przeładunkowych pozostałych urządzeń instytutów została zakończona w ciągu 3 dni.

W procesie zapoznawania się z instytutami specjalnymi i produkcjami specjalnymi w fabrykach odkryto dodatkowy duży instytut badawczy firmy „Auerzezelschaft”, który zajmował się głównie przetwarzaniem specjalnych surowców.

Cały sprzęt i materiały Instytutu są również wysyłane do Moskwy.

W odległości 25 kilometrów od Berlina w mieście Oranienburg znaleziono kilka sklepów, bogato wyposażonych do przetwarzania specjalnych surowców. Warsztaty te są również demontowane i wysyłane. Pozwolą one wyposażyć zakłady Specjalnego Zarządzania.

Wielu dużych niemieckich fizyków z najcenniejszymi pracownikami wyraża chęć podjęcia pracy w Związku Radzieckim. Lista zostanie przesłana jutro, 27 maja tego roku.

Zavenyagin. Makhnev. 05/26/45”.

Pułkownik A.P. Zavenyagin, jako szef 9. Dyrekcji NKWD (MVD po 1946 r.), był zastępcą szefa NKWD Ławrentija Berii. Od początku 1945 r. Zavenyagin był odpowiedzialny za przejęcie niemieckich naukowców, sprzętu, materiałów i własności intelektualnej w ramach rosyjskiego Alsos, aby pomóc Rosji w radzieckim projekcie bomby atomowej.

8 czerwca 1945 r. A. P. Zavenyagin i V. A. Makhnev skierowali kolejny list do L. P. Berii z informacją o „przewiezieniu niemieckich specjalistów do ZSRR oraz o wywozie sprzętu i materiałów z Niemiec. Do czasu raportu w Niemczech pierwsza partia przedsiębiorstw i instytucji składająca się z 7 pociągów na 380 samochodów została zdemontowana i wysłana do ZSRR. Wraz ze sprzętem instytutów fizycznych i przedsiębiorstw chemiczno-metalurgicznych w ZSRR przybyło 99 niemieckich naukowców, inżynierów, rzemieślników i ich rodzin. Ponadto około 250–300 ton ukrytych związków uranu i około 7 ton metalu uranowego zostało odkrytych i wywiezionych z Berlina w różnych miejscach”.

A. P. Zavenyagin i V. A. Makhnev zaproponowali L. P. Berii wysłanie grupy robotników do Niemiec, okupowanych przez siły sojusznicze, ale podlegających transferowi pod kontrolą ZSRR, w celu przeprowadzenia całego zespołu prac poszukiwawczych i analitycznych. Ponadto pracownicy NKWD otrzymali specjalne zadania.

W lipcu 1945 r. wywieziono z Niemiec sprzęt laboratoryjny, archiwa, dokumentację techniczną i biblioteki instytutów badawczych zajmujących się problemem uranu: Instytut Chemii i Metalurgii Ziem Rzadkich i Uranu Auer, Instytut Fizyczny Ministerstwa Poczty, Instytut Fizyczny im. Kaisera Wilhelma, Instytut Fizyczny Instytutu Ardenów, Instytutu Chemii Fizycznej im. Kaisera Wilhelma, eksperymentalna instalacja koncernu DEGUSSA (w Tsikhlin) do topienia proszku uranu w próżni na wlewki i butelkowania ich w niezbędne formy Formy, cyklotron i laboratoria elektrotechniczne koncernu Siemens.

Z Instytutu Manfreda von Ardenne wywieźli mikroskopy: 2 elektronowe najnowszej oryginalnej konstrukcji, co dało wzrost do 300 tys. razy dzięki urządzeniom do filmowania; 2 instalacje do podziału jądra atomowego, w tym cyklotron z magnesem o masie 60 ton i instalacją wysokiego napięcia 1 milion woltów.

Wyposażenie instytutów badawczych i laboratoriów w nowoczesne instrumenty, sprzęt laboratoryjny i inny specjalny sprzęt, a także literaturę naukową i techniczną przeprowadzono zarówno kosztem zaopatrzenia reparacyjnego z Niemiec, jak i zakupiono w walucie obcej, dla której niezbędne środki zostały przeznaczone z budżetu państwa.

Latem 1945 r. wywieziono z Niemiec trzy cyklotrony, z których jeden zainstalowano w Laboratorium nr 2, drugi przeniesiono do Instytutów A i G, a trzeci przeznaczony był do Laboratorium nr 3 (Suchumi); cztery instalacje wysokonapięciowe o napięciu 1,2-1,8 mln woltów i napięciu 3,5 mln woltów, przeznaczone dla Laboratorium nr 5 (KB-11), dla instytutów A, B i G NKWD ZSRR i dla Instytutu Fizyki Chemicznej, na czele z akademikiem N. N. Semenowem.

Niemcy nie mieli surowców uranowych, a do pracy naukowej używali związków chemicznych uranu eksportowanych z Belgii i ciężkiej wody z Norwegii. Niemieccy naukowcy z powodu braku surowców uranowych skoncentrowali się na budowie kotła „woda ciężka uranowo”, ale prace te nie wykraczały poza granice badań laboratoryjnych, chociaż Niemcy byli bliscy rozwiązania problemu projektowania tego typu obiektu jądrowego. Według danych agenta z Belgii, począwszy od 1940 r., 3500 ton związków uranu zostało wywiezionych do Niemiec, ustalono produkcję i otrzymano 14,5 t uranu metalicznego.

Informacje o złożach rudy uranu w Schmiedeberg (Kowary) na Dolnym Śląsku opublikowano już w 1941 r. Publikację „Przebieg złóż rudy” udostępniono sowieckim specjalistom. Aby wyjaśnić charakterystykę pola, a także opracować propozycje jego wykorzystania, V. A. Makhnev w 8 kwietnia 1945 r. w notatce skierowanej do L. P. Berii zaproponował wysłanie geologów i fizyków do Schmiedeberg. Inna grupa miała udać się do Instytutu Radu w Wiedniu, który był używany przez Niemców w pracach nad uranem.

4 maja 1945 r. zaświadczenia od pracownika Laboratorium nr 2 Akademii Nauk ZSRR, podpułkownika I. N. Golovina, wraz z fizykiem G. N. Flerovem (poniżej) wysłanym do Austrii do 3. Frontu Ukraińskiego (Wiedeń został zdobyty13 kwietnia 1945 r.) o informacjach otrzymanych w Wiedniu na temat niemieckiego projektu atomowego. Wiadomo, że Instytut Radu, kierowany przez profesora Gustawa Ortnera, był zaangażowany w rozwój problemu uranu. W tym temacie uczestniczyli następujący członkowie instytutu: profesor Gustaw Ortner, narodowy socjalista od 1938 r.; dr Hernegger Frederick; dr Prankl Friedrich, narodowy socjalista; Fisher Kolbri Erwin. Wszyscy pracownicy, z wyjątkiem Ortnera, wyjechali z Niemcami

(http://zavtra.ru/blogs/vyivoz-i-priobretenie-oborudovaniya-iz-ssha-i-stran-evropyi-dlya-sozdavaemoj-sovetskoj-atomnoj-otrasli).

W 1928 r. w Wałbrzychu była zbudowana  fabryka kwasu siarkowego. Po wkroczeniu Armii Czerwonej w maju 1945 r. do Wałbrzycha, Rosjanie zdemontowali urządzenia fabryki i wywieźli je do ZSRR. W 1946 r., w miejsce fabryki niemieckiej, wykorzystując pozostawione budynki i budowle, wybudowano nową fabrykę kwasu siarkowego. Wywieziono również do ZSRR kompletną fabrykę produkcji benzyny syntetycznej.

Niemieccy naukowcy w ZSRR

Niemieccy naukowcy przebywali w ZSRR w pobliżu Suchumi nad Morzem Czarnym, gdzie mieszkali i pracowali w stosunkowo dobrych warunkach. Od 1945 do 1955 r. około 300 niemieckich naukowców i inżynierów pracowało nad projektem uranu w Związku Radzieckim, w tym laureat Nagrody Nobla w 1925 r. Gustaw Hertzo i Manfred von Ardenne.

Peter Adolf Thiessen (1899-1990), do końca II wojny światowej jako dyrektor Instytutu Chemii Fizycznej i Elektrochemii im. Kaisera Wilhelma w Berlinie, po drugiej wojnie światowej był zaangażowany w projekt bomby atomowej w ZSRR do 1956 r.

Niektórzy z nich mieli tam swoje rodziny, między innymi do Maxa Steenbecka (1904-1981) również przyjechała jego rodzina na początku 1946 roku. Był jednym z pionierów fizyki wyładowań gazowych i zbudował pierwszy działający betatron w 1935 roku. Opracował w 1947 r. w Związku Radzieckim wirówki gazowe do rozdzielania izotopów uranu. Walnie przyczynił się od 1957 do badań jądrowych i technologii jądrowej w NRD.

Oprócz Nikolausa Riehla, zespół Zavenyagina zawarł umowy z dwiema grupami niemieckich naukowców. Jedna z nich była prowadzona przez słynnego fizyka Gustava Hertza, który otrzymał Nagrodę Nobla w 1925 roku. Manfred Von Ardenne przewodził drugiej grupie. Głównym zadaniem każdej z tych grup były różne metody rozdzielania izotopów uranu 235 i 238. Instytut dla nich ustanowiono nad Morzem Czarnym w pobliżu Suchumi. Jakiś czas później, utworzono niemiecki instytut badań radiochemicznych i radiobiologicznych (Zhores A. Medvedev, „Stalin and the Atomic Bomb”, PDF).

Inni wybitni niemieccy naukowcy z Berlina, którzy zostali wówczas wywiezieni do ZSRR, a którzy mieli przejść do N. Riehla, to Manfred von Ardenne, dyrektor swojego prywatnego laboratorium Forschungslaboratoriums für Elektronenphysik; Gustaw Hertz, laureat Nagrody Nobla i dyrektor Laboratorium Badawczego II w Siemens; Peter Adolf Thiessen, profesor zwyczajny na Uniwersytetu Humboldta w Berlinie i dyrektor Kaiser-Wilhelm Institut für physikalische Chemi und Elektrochemie (KWIPC) w Berlinie-Dahlem; Max Volmer, profesor zwyczajny i dyrektor Instytutu Chemii Fizycznej w Berlinie Technische Hochschule.

Wcześniej Max Volmer, Manfred von Ardenne, Gustaw Hertz, Peter Adolf Thiessen zawarli pakt, który był obietnicą, że ktokolwiek pierwszy skontaktuje się z Rosjanami, przemówi w imieniu reszty. 27 kwietnia 1945 r. wszyscy zostali zabrani do ZSRR.

Inni Niemcy wysłani do pracy w ZSRR: A. Baroni, Werner Kirst, Henry E. Ortmann (chemik z „Auergesellschaft”), Herbert Schmitz, Herbert Thieme, Tobein i Günter Wirths (chemik z Auergesellschaft). Kiedy Riehl dowiedział się, że profesjonalni koledzy z Kaiser-Wilhelm Institut für Hirnforschung w Berlinie, Hans Joachim Born i Karl Zimmer, byli przetrzymywani w Krasnogorsku, w głównym obozie dla Niemców z dyplomami naukowymi, Riehl zaaranżował, że Zavenyagin wysłał ich do Electrostal. Wysłano tam również Alexandra Catscha. (https://en.wikipedia.org/wiki/Laboratory_B_in_Sungul%E2%80%99).

Oprócz tych już wspomnianych, innymi Niemcami w Laboratorium byli: Rinatia von Ardenne (siostra Manfreda von Ardenne, dyrektor Instytutu A w Suchumi), Wilhelm Menke (botanik), Willi Lange, (który poślubił wdowę po Karlu Heinrichu Rieve), Joachim Pani i KK Rintelen.

Od 1945 do 1955 r. około 300 niemieckich naukowców i inżynierów pracowało nad projektem uranu w Związku Radzieckim. Yulii Khariton, uczestnik wykorzystywania zdobytego uranu, przypomniał: „… jakoś pamiętam, że gdzieś poszliśmy do jednostki z Igorem Wasilewiczem Kurczatowem i on wówczas powiedział, że te 100 ton pomogłoby zmniejszyć opóźnienie w uruchomieniu pierwszego przemysłowego reaktora około jednego roku.

Do 1950 r. liczba osób zaangażowane w system PZG wzrosła do 700 000 osób. Więcej niż połowa to byli więźniowie; jedna trzecia z wojskowych jednostek budowlanych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (MVD).

Główna dyrekcja obozów produkcji przemysłowej NKWD (GULPS) był największym i najpotężniejszym systemem budowlanym przekazanym PGU. Pod koniec 1945 r. Ten przemysłowy gułag obejmował 13 obozów, które się odbywały 103 000 więźniów. W tym samym czasie główna dyrekcja obozów dla przedsiębiorstwa górniczo-hutnicze (NKVD-GULGMU) zostały przekazane PGU i został połączony z GULPC. Na początku 1946 roku było 190 000 więźniów w obozach GULGMU, z czego jedna trzecia oznaczony „kontyngent specjalny” (byli jeńcy wojenni, osoby repatriowane i inni, którzy wpadli do gułagu bez wyroku sądowego). Zunifikowany system obozów, znanych w przeszłości jako „Glavpromstroy”, ogłoszono w rozkazie NKWD Nr 00932 jako „specjalna organizacja ds. budowy przedsiębiorstw i placówki pierwszej dyrekcji głównej. Zgodnie z kodeksem klasyfikacja istniejących wówczas rozkazów NKWD, dwa zera przed kolejny numer zamówienia oznaczał, że został wykonany w kierunku lub Rezolucja Stalina osobiście. Jak wiadomo, sto dwadzieścia pięć (Zhores A. Medvedev „Stalin and the Atomic Bomb”, PDF).

Pierwsza amerykańska bomba atomowa została pomyślnie przetestowana na pustyni stanu Nowego Meksyku 16 lipca 1945 r., w dniu otwarcia konferencji poczdamskiej. Stalin dowiedział się o tym teście z komunikatów wywiadowczych 20 lub 21 lipca, jakieś trzy dni przed prezydentem Trumanem, który 24 lipca powiedział Stalinowi i Mołotowowi, że USA miały nową broń o dużej mocy. Stalin nie spodziewał się jednak, że bomba atomowa zostanie rozmieszczona tak szybko, w ciągu zaledwie dwóch tygodni. Na Konferencja sił sprzymierzonych w Jałcie, w lutym 1945 r., Stany Zjednoczone i Wielka Brytania nalegała, by Związek Radziecki przyłączył się do wojny z Japonią w przybliżeniu trzy miesiące po kapitulacji Niemiec. Porozumienie Związku Radzieckiego było zawarte w tajnym protokole. Na początku sierpnia 1945 r. już półtora miliona żołnierzy radzieckich było na granicy mandżurskiej. Stalin poinformował koalicjantów, że Związek Radziecki rozpocznie wojnę z Japonią w połowie sierpnia. Porozumienia jałtańskie przewidywały również, że Związek Radziecki przywróci posiadanie rosyjskich terytoriów Sachalinu i Wyspy Kurylskie i otrzymają Port Arthur na długiej koncesji razem z Koleją Chińsko-Wschodnią, która wcześniej należała do Rosji przed 1904 rokiem na początku 1945 r. Stany Zjednoczone uznały wejście Związku Radzieckiego w wojnę z Japonią jako działanie mające na celu przyspieszenie kapitulacja Japonii i minimalizacja ich własnych strat. Teraz wyraźnie zamierzał doprowadzić do kapitulacji Japonii za pomocą atomowej bomby. Bomba zagwarantowała Stanom Zjednoczonym pełną władzę w Azji.

Klaus Fuchs został aresztowany w Wielkiej Brytanii w 1950 r. i skazany na 14 lat więzienie. Został uwolniony w 1959 r. „Za dobre zachowanie”. Zamieszkał w NRD, gdzie kierował instytutem fizyków jądrowych. Bruno Pontecorvo, który obawiał się aresztowania, uciekł przez Finlandię do ZSRR. Dostał laboratorium w Instytucie Fizyki Jądrowej w Dubnej i zostało szybko wybrane pełnoprawny członek Akademii Nauk ZSRR. Nikolaus Riehl i inni Niemieccy naukowcy mogli wrócić do wschodnich Niemiec dopiero w 1955 r. Cztery tygodnie po powrocie Riehla do NRD, wraz z rodziną przeszedł do Berlina Zachodniego i uciekł do Monachium.

John Cairncross (1913-1995), brytyjski naukowiec, agent radzieckiego wywiadu INO NKWD (później KGB) o pseud. „Moliere”, został zwerbowany podczas studiów w Trinty College na Uniwersytecie Cambridge w 1935 r. Jeden z członków siatki szpiegowskiej Cambridge (tzw. „piątki z Cambridge”).

Radziecki agent tajnych służb, anglik John Cairncross, w 1941 r. wysłał do Moskwy pierwszy komunikat dotyczący projektu uranu. Członek personelu KGB, Oleg Gordievsky, który 19 lipca 1985 r. uciekł na Zachód, poinformował brytyjskie służby o nim. Cairncross w tym czasie był już emerytem i mieszkał we Francji. On nie został postawiony przed sądem, ale stracił emeryturę i musiał „przyznać się”. Trzy inni brytyjscy agenci, którzy byli zaangażowani w przekazywanie informacji do Związek Radziecki uciekli tam w 1951 i 1963 roku, a resztę życia zamieszkali w Moskwie. Otrzymali tytuł pułkownika KGB i pracowali jako konsultanci tajnej służby. (O „piątce z Cambridge” poniżej).

W 1950 roku rozpoczął się nowy, bardziej złożony etap rozwoju radzieckiego projektu atomowego – ustanowienie wojskowego arsenału bomb atomowych i rozwój bomby wodorowej. W 1952 r. w pięciu bardziej przemysłowych ośrodkach zbudowano reaktory o większych rozmiarach, wydobywano rudę uranową w 14 miejscach, oraz zbudowano fabryki w Swierdłowsku do rozdzielania izotopów uranu, w których  działała prawidłowo produkcja uranu 235 dla bomb uranowych. Zaczęło się także budowa pierwszej radzieckiej atomowej łodzi podwodnej i budowa pierwszej elektrownia atomowa „Construction 442” w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Klasyfikacja.

To właśnie program atomowy gwarantował Związkowi Radzieckiemu status supermocarstwa, którego część odziedziczyła współczesna Rosja (Zhores A. Medvedev „Stalin and the Atomic Bomb”, PDF).

Olbrzymie straty poniesione przez naród rosyjski w czasie rewolucji 1917 r., oraz w czasie II wojny światowej, a następnie długie lata wyrzeczeń, ciężkiej pracy i wielkiego wysiłku przy programie atomowym i wreszcie wytchnienie i satysfakcja. Rosja stała się supermocarstwem. Wówczas na świecie były dwa supermocarstwa USA i ZSRR (dwubiegunowość). Potem dołączyły Chiny.

„Akcja Ossavakim”

Trzeba też wspomnieć o radzieckiej „Akcji Ossavakim”, właściwie „Operacja Ossoaviachim” (rosyjski Операция Осоавиахим, Operazija Ossoawiachim), która była radziecką tajną operacją pod kierunkiem radzieckiej administracji wojskowej w Niemczech (SMAD). We wczesnych godzinach porannych 22 października 1946 r. ponad 5 tys. wybranych niemieckich robotników wykwalifikowanych (naukowcy, inżynierowie i technicy, pracując w dziedzinach specjalizacji) od polityki wojskowej i gospodarczej odpowiednie przedsiębiorstwa i instytucje radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec (SBZ) i radziecki sektor Berlina z nielicznymi wyjątkami zostali wywiezieni wbrew ich woli do pracy w Związku Radzieckim. Naukowcy, technicy i wykwalifikowani pracownicy zostali przydzieleni do indywidualnych projektów i grup roboczych, głównie w dziedzinie lotnictwa i rakiet, badań jądrowych, chemii i optyki.

Przejęcie tych ludzi zapewniło Związkowi Radzieckiemu rozwój przemysłu obronnego, w tym dalszy rozwój technologii jądrowej rakietowej. Ponadto ze względów strategicznych nie można było pozostawić niemieckich badań i rozwoju wojskowego w radzieckiej strefie okupacyjnej, zwłaszcza że umowa poczdamska przewidywała demilitaryzację Niemiec (https://de.wikipedia.org/wiki/Aktion_Ossawakim).

Piątka przyjaciół z Cambridge

Wiktor Rothschild (1910-1990), 3. baron Rothschild, był synem Karola Rothschilda i Rozsika Edle Rothschild z domu von Werthimstein. Tytuł odziedziczył w wieku 26 lat po śmierci wuja Waltera Rothschilda w dniu 27 sierpnia 1937 roku. Studiował w Cambridge, gdzie wstąpił do tajnego stowarzyszenia lewicowego Klubu Apostołów. Tam zaprzyjaźnił się z przyszłymi szpiegami sowieckimi Gujem Burgessem i Anthonym Bluntem i innymi. Burgess i Donald Maclean  byli członkami najważniejszej siatki szpiegowskiej XX wieku. Wspólnie z trzema innymi szpiegami: Anthonym Bluntem, Johnem Cairncrossem i najsłynniejszym z nich, Kimem Philbym. Byli piątką przyjaciół z Cambridge, którzy pokochali marksizm. Wszyscy zostali zwerbowani jeszcze w latach 30. przez radzieckie NKWD, przekształcone w późniejsze KGB, w czasie studiów na Uniwersytecie Cambridge. Wstępny werbunek prowadzili lewicowi wykładowcy szacownej brytyjskiej uczelni. Później do akcji wkraczali oficerowie służb sowieckich, którzy wprowadzali młodych adeptów w arkana szpiegowskiego rzemiosła. Członków Klubu Apostołów łączyły dwie tajemnice: marksizm i homoseksualizm. Powstałe na tym tle związki osobiste wykorzystywali potem w działalności wywiadowczej. W całej Piątce jedynie Philby’ego interesowały wyłącznie kobiety (był czterokrotnie żonaty), trójka była zdeklarowanymi gejami, zaś Maclean – biseksualistą. Szpiegowali dla Związku Radzieckiego, bo wierzyli, że komunizm jest systemem lepszym od kapitalizmu. Kiedy musieli spędzić resztę życia na wygnaniu w ZSRR, szybko zrozumieli, że niekoniecznie mieli rację. Wiktor Rothschild w tej sprawie był podejrzany o to, że wynajął mieszkanie w Londynie, gdzie Burgess i Blunt się spotykali. Z powodu jego znajomości z nimi był przesłuchiwany przez Specjal Branch, po aresztowaniu w 1964 roku Blunta.

Rosyjski fizyk Grigorji Nikołajewicz Flerov

O penetracji Gór Sowich przez Rosjan w udzielonym wywiadzie mówił rosyjski fizyk Grigorji Nikołajewicz Frołow (Григорий Флеров). W 1983 roku był on uczestnikiem konferencji naukowej, która odbyła się w Warszawie w Pałacu Kultury i Nauki z okazji przekazania reaktora „Maria” innej placówce badawczej związanej z medycyną. Niestety, nie jest znany autor relacji, który ukrył się pod kryptonimem J. R. Wiadomo, że był osobą zajmującą się niemieckimi badaniami nad bombą atomową w czasie wojny, natomiast do rozmowy doszło dzięki wstawiennictwu prof. Zdzisława Szymańskiego z Instytutu Badań Jądrowych w Świerku, ojca polskiej szkoły teoretycznej fizyki jądrowej z Uniwersytetu Warszawskiego. Prof. Szymański namówił kolegę „po fachu” do tej rozmowy, bo jak twierdził „nikt nie wie tak dużo o niemieckich badaniach naukowych, jak Frołow”. Dziennikarz zapisał błędnie nazwisko uczonego. Powinno być Georgy Flerov.

13. Petrzhak i Flerov w procesie pracy nad odkryciem spontanicznego podziału uranu. Foto: warhead.su

Grigorji Nikołajewicz Flerov (1913-1990) jeden z ojców założycieli Wspólnego Instytutu Badań Jądrowych w Dubnej, akademik Akademii Nauk ZSRR (1968). Bohater socjalistycznej Pracy. Laureat Nagrody Lenina i dwukrotny zdobywca nagrody Stalina.

W 1942 roku napisał list do J.V. Stalina, w którym zaproponował wznowienie pracy przerwanej przez wojnę w celu zbudowania bomby atomowej. W 1943 r. został włączony do grupy naukowców, którzy pracowali nad sowieckim projektem atomowym. Podczas tworzenia pierwszej radzieckiej bomby atomowej RDS-1 w 1949 r. Osobiście przeprowadził ryzykowny eksperyment w celu określenia masy krytycznej plutonu. Znany jako jeden z pionierów spontanicznego rozczepienia ciężkich jąder.

Gdy w połowie maja 1945 do Berlina przybyła grupa naukowców atomowych znających język niemiecki w towarzystwie oficerów NKWD kierowanych przez zastępcę ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR Zawieniagina, w skład której wchodzili fizycy atomowi ubrani w mundury pułkowników, m.in. Grigorji Flerow, Isaak Kikoin, Julij Chariton, Lew Arcymowicz, A.P. Zavenyagin, I.V. Kurczatow.

14. Cyklotron to … Pojęcie, definicja, charakterystyka techniczna, metody badawcze, obliczenia, akceleratory cząstek i zasada pracy. Cyklotron jest akceleratorem ciężkich cząstek (jonów i protonów). Przyspiesza je wzdłuż spiralnej ścieżki. Cząstki są utrzymywane przez spiralną trajektorię przez statyczne pole magnetyczne i są przyspieszane przez gwałtownie zmieniające się pole elektryczne. Ernest O. Lawrence otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1939 roku za ten wynalazek. Foto: fb.ru/article

W połowie maja 1945 r. rosyjscy fizycy nuklearni Grigorji Flerow i Lew Artsimovich w mundurach pułkownika NKWD zmusili Karla Zimmera (1911-1988), który był niemieckim fizykiem i biologiem radiologiem, znanym z pracy nad wpływem promieniowania jonizującego na DNA, by zabrał ich do miejsca, w którym N. Riehl i jego sztab ewakuowali obiekty „Auergesellschaft”, i byli na zachód od Berlina na obszarze okupowanym przez amerykańskie lub brytyjskie siły zbrojne. Riehl został zatrzymany w ośrodku zespołu poszukiwawczego w Berlinie-Friedrichshagen. Karl Zimmer był kolegą N. Riehla.

Nicolaus Riehl i jego kolega Günter Wirths (1911-2005), niemiecki chemik, który był autorytetem w dziedzinie produkcji uranu, uruchomili przemysłową produkcję tlenku uranu o wysokiej czystości w zakładzie Auergesellschaft w Oranienburgu, na północ od Berlina. Zwiększenie możliwości w końcowych etapach produkcji metalicznego uranu stanowiły mocne strony potencjału korporacji Degussa w zakresie produkcji metali

Prof. Nikolaus Riehl (1901-1990) dobrowolnie zgodził się im pomóc. Wyjechał wraz z nimi do Oranienburga, gdzie znajdowała się główna niemiecka fabryka do produkcji czystego uranu dla reaktorów, a która została całkowicie zniszczona przez amerykańskie bombardowania na kilka dni przed końcem wojny. Ruiny tego zakładu zostały rozebrane przez stronę radziecką i wywiezione do ZSRR. W innym niemieckim mieście znaleziono magazyn surowców uranowych, w tym prawie sto ton tlenku uranu, w innym małym niemieckim mieście znaleziono 12 ton uranu. Wkrótce grupa niemieckich naukowców kierowanych przez Riehla udała się dobrowolnie do Moskwy w związku z tym, że niemieccy fizycy atomowi znajdujący się w brytyjskiej i amerykańskiej strefie okupacyjnej zostali aresztowani i na ponad roku osadzeni w brytyjskim więzieniu bez prawa do korespondencji. Riehl i jego personel, w tym ich rodziny, zostali przewiezieni do Moskwy 9 lipca 1945 r. Riehl miał kierować grupą produkującą uran w zakładzie nr 12 w Elektrostal (Электросталь).

Grigorji Flerov był ważnym członkiem radzieckiego programu atomowego i był obecny podczas obserwacji pierwszego sowieckiego testu bomb atomowych w dniu 29 sierpnia 1949 r. Został pełnoprawnym członkiem Radzieckiej Akademii Nauk i otrzymał liczne nagrody państwowe. W 1953 roku został wybrany członkiem korespondentem Akademii Nauk ZSRR, a w 1968 roku został pełnoprawnym członkiem Akademii Nauk. Zmarł 19 listopada 1990 r. w Moskwie.

W dniu 27 kwietnia 1945 r. Peter Adolf Thiessen (1899 – 1990) był niemieckim chemikiem i fizykiem, przybył do instytutu von Ardenne w pojeździe opancerzonym z majorem Armii Radzieckiej, który był również czołowym radzieckim chemikiem.

Manfred von Ardenne, był dyrektorem swojego prywatnego laboratorium „Forschungslaboratoriums für Elektronenphysik” w Lichterfelde, na przedmieściach Berlina. Reichspostministerium (RPM) w Berlinie było to Ministerstwo Poczty i Telekomunikacji Niemieckiej Republiki Weimarskiej od 1919 do 1933 roku, a także nazistowskich Niemiec od 1933 do 1945 r. RPM wspierało niezależne badania, takie jak fizyka jądrowa, technologia wysokiej częstotliwości, separacja izotopów, mikroskopia elektronowa i technologia komunikacyjna w prywatnym laboratorium badawczym „Forschungslaboratoriums für Elektronenphysik” w Berlinie-Lichterfelde. W 1940 r. RPM rozpoczęło budowę cyklotronu dla Manfreda von Ardenne, który został ukończony w 1945 r.

Rolf Widerøe (1902-1996), był norweskim fizykiem, 1943 roku Niemcy „zaprosili” go do Niemiec, aby kontynuował pracę nad betatronem, pracował między innymi w laboratorium fizyki plazmy w Dreźnie, którą kierował Max Steenbeck dla Manfreda von Ardenne. Gdy Drezno zostało zniszczone w lutym 1945 roku, Rolf Widerøe ewakuował się na południe do okręgu Ebermannstadt.

Hans Kopfermann (1895-1963) był niemieckim fizykiem eksperymentalnym. W 1942 roku przeniósł się na Uniwersytet w Getyndze i został dyrektorem II Instytutu Fizyki. Kopfermann przeprowadził tam również badania na Betatronie, który został ukończony na krótko przed końcem wojny przez Siemens-Reiniger-Werke pod kierownictwem Konrada Gunda w Erlangen, został zabrany do końca w Göttingen do eksploatacji.

W 1943 r. z Rolfem Wideröe współpracował przy betatronie z Bruno Touschekiem (1921-1978). W ten sposób Touschek nauczył się od Widerøe sztuki tworzenia akceleratorów, umożliwiając mu, wiele lat później, aby zaprojektować, zaproponować i przeprowadzić budowę AdA. Touschek rozpoczął współpracę z Widerôe, z Rudolfem Kollath (1900-1978) profesorem fizyki na Uniwersytecie w Mainz, i Gerhardem Schumannem (ur. Drezno 1911), studiował w Halle i Lipsku, gdzie pracował (Edoardo Amaldi, „The Bruno Touschek Legacy. (Vienna 1921 -Innsbruck 1978)”, Geneva 1981). W 1944 r., Betatron 15 MeV od Rolfa Wideröe trafił do C.H.F. Müller dla działającego Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy. Oprócz tej książki o Gerhardzie Schumannie nie ma żadnych informacji.

W tym czasie w Niemczech istniały inne grupy pracujące nad betatronami, takie jak Max Steenbeck w Siemens i mała firma należąca do Heinza Paula Schmellenmeiera w Berlinie.

Max Steenbeck (1904-1981) został wywieziony do ZSRR. Przebywał tam, jako niemiecki specjalista w latach 1945-56.

Po zajęciu Berlina przez Armię Czerwoną, Steenbeck został aresztowany w kwietniu 1945 r. i przywieziony jako więzień cywilny do obozu w Poznaniu, gdzie musiał żyć w strasznych warunkach i był bliski śmierci głodowej. Po zrzuceniu amerykańskich bomb nuklearnych na Hiroszimę i Nagasaki w sierpniu 1945 r. rząd radziecki postanowił kontynuować program nuklearny, z pomocą naukowców z pokonanych Niemiec. Po raz pierwszy został przywieziony do Moskwy, mógł tam trochę odpocząć, a następnie przybył do Suchumi nad Morzem Czarnym. Steenbeck był przetrzymywany w Związku Radzieckim do 1956.

Cdn.

Stanisław Bulza

Przeczytaj więcej artykułów Stanisława Bulzy na naszym portalu  >   >   > TUTAJ .

2019.06.08.

Autor: Stanisław Bulza