Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939


U Polski Bram – marsz Korpusu Ochrony Pogranicza

Korpus Ochrony Pogranicza to formacja wojskowa czasu pokoju powołana w 1924 roku do ochrony wschodniej granicy II Rzeczypospolitej przed penetracją sowieckich służb i oddziałów dywersyjnych przerzucanych z terenu Rosji Sowieckiej, która po podpisaniu traktatu ryskiego w marcu 1924 roku rozpoczęła kampanię odrzucenia nowo uznanej granicy z Polską.

Koronnym argumentem było, że wschodnia granica II RP nie została wytyczona zgodnie z zasadą samostanowienia narodów i w ślad tym władze sowieckie rozpoczęły akcje inspirujące i wspierające bandy terrorystyczne mniejszości narodowych w Polsce, oraz zbrojne wypady z terytorium ZSRR na wschodnie powiaty RP.

Specyficzne uwarunkowania społeczno-polityczne na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej spowodowały, iż żadna z działających tam do 1924 roku formacji granicznych nie była w stanie w pełni zrealizować swoich zadań. Różnice w systemach polityczno-gospodarczych Polski i Rosji Sowieckiej w połączeniu z katastrofalną sytuacją w ZSRR i konfliktami narodowościowymi pogłębiały procesy destabilizacyjne. Pospolity bandytyzm był rozpowszechniony zarówno na terenach zamieszkanych przez Białorusinów, jak i na Wołyniu a liczba i częstotliwość organizowanych napadów dywersyjnych z terytorium Rosji Sowieckiej i Litwy przerosła skuteczność ochrony granicy przez Policję Państwową.

Apogeum nieoficjalnej agresji sowieckiej nastąpiło w sierpniu 1924 roku, gdy z terytorium Rosji Sowieckiej uzbrojony oddział pod dowództwem oficera Armii Czerwonej w liczbie około stu osób przekroczył granicę i w nocy z 3 na 4 sierpnia zaatakował i opanował Stołpce w województwie nowogrodzkim, a we wrześniu 1924 roku pod miejscowością Łowcza banda zatrzymała pociąg wiozący wojewodę poleskiego Stanisława Downarowicza, senatora II RP Bolesława Wysłoucha i biskupa Zygmunta Łozińskiego.

Szacuje się, że w 1924 roku w strefie granicy polsko-sowieckiej miało miejsce ponad 200 napadów i aktów dywersji, w których zginęło co najmniej 54 osoby. Zbrojne napady dywersyjne z terenu ZSRR, za które oficjalnie rząd sowiecki nie przyjmował odpowiedzialności, kompromitowały polską administrację i policję, ale przede wszystkim wspierały sowiecką propagandę o tymczasowości granicy polsko-sowieckiej i w tych okolicznościach Rząd RP postanowił stworzyć w 1924 roku jako systemowe rozwiązanie problemu specjalną formację wojskową czasu pokoju pod nazwą Korpus Ochrony Pogranicza.

Decyzję o jego utworzeniu podjęto podczas specjalnego posiedzenia Rady Ministrów z udziałem prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku. 12 września Ministerstwo Spraw Wojskowych pod kierunkiem Władysława Sikorskiego wydało rozkaz o utworzeniu Korpusu Ochrony Pogranicza i już 17 września w instrukcji, opracowanej przez Sztab Generalny Wojska Polskiego pod kierunkiem gen. Stanisława Hallera, określono wojskową strukturę formacji w skład kótrej wchodziły: dowództwo, sztab, służby specjalistyczne, brygady ochrony pogranicza oraz kompanie i strażnice. W ramach KOP swoje zadania wypełniały także dywizjon żandarmerii oraz szefostwo wywiadu.

W czasie agresji sowieckiej 17 września 1939 roku oddziały i pododdziały KOP stoczyły wiele zwycięskich walk i potyczek z Armią Czerwoną, jednak brak amunicji, straty sprzętu i personelu spowodowały, że żołnierze zostali zwolniani z przysięgi a liczące około 3 tys. żołnierzy zgrupowanie rozwiązane. Część z nich przebiła się do Grupy Operacyjnej "Polesie" i brała udział w walkach Wojska Polskiego. Ostatnie jednostki KOP uległy rozproszeniu 1 października 1939 w bitwie pod Wytycznem i rozpoczęły walkę konspiracyjną.

Na terenach zajętych przez Sowietów NKWD rozpoczęło poszukiwania i bandycką eksterminację żołnierzy KOP. Wielu z nich zostało zamordowanych w Katyniu i Charkowie. W latach PRL-u KOP należał do tematów zakazanych.

odznaka-kopOdznaka KOP została zatwierdzona przez ministra spraw wewnętrznych 31 października 1928 roku i wprowadzona w życie rozkazem dziennym Korpusu Pogranicza nr 85/28. Odznakę noszono na mundurze, po lewej stronie piersi, poniżej guzika kieszeni górnej w przypadku oficerów i na wysokości trzeciego guzika kurtki w przypadku szeregowych. Do odznaki dawano także legitymację uprawniającą do noszenia odznaki pamiątkowej KOP. Uprawnieni nabywali odznakę na koszt własny, z wyjątkiem szeregowych niezawodowych służby czynnej, którzy otrzymywali ją bezpłatnie. Odznaki KOP wykonywał warszawski grawer Stanisław Reising i łódzki Bronisław Grabski.

Współcześnie, wśród kolekcjonerów militariów II RP, odznaka pamiątkowa KOP jest jedną z najcenniejszych.

Sierota

Zrodlo: Blogmedia24.pl, Sierota – blog, 16.07.2011

Zobacz rowniez:

Waldemar Glodek

Autor: Waldemar Glodek