Adam Ryszkowski: Kalinowy Dół – ostatni epizod wojny obronnej 1939 roku. Rekonstrukcja historyczna.


1 września 2013 roku na polach Jakubówki w gminie Nowodwór została zaprezentowana rekonstrukcja historyczna przygotowana wg scenariusza Tadeusza Kucharskiego przedstawiająca wydarzenia ostatniego epizodu walk 3-go Pułku Strzelców Konnych z Wołkowyska w Kalinowym Dole wchodzącego w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie dowodzonej przez Gen. Franciszka Kleeberga.

W rekonstrukcji historycznej udział wzięły następujące grupy rekonstrukcyjne:

  • 22 Pułk Ułanów Podkarpackich z Garbatki – ułani
  • GRH GREGOR z Puław – Niemcy
  • GRH Wilki z Osin -piechota
3-psk-1Ostatni epizod wojny obronnej 1939 roku
Kalinowy Dół w nocy z 5 na 6 października 1939 roku


Kto ostrogą, szablą błyska

To są strzelcy z Wołkowyska.

 

3 pułk strzelców konnych z Wołkowyska im. Hetmana Koronnego Stefana Czarnieckiego stoczył w nocy z 5 na 6 października 1939 roku w Kalinowym Dole swoją ostatnią bitwę.

Ale zacznijmy od historii pułku.

3 pułk strzelców konnych sformowany został na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 4 października 1921 roku.

27 kwietnia 1922 roku w Białymstoku nastąpiło połączenie szwadronów, a dowódcą pułku został płk. Władysław Tomaszewicz z byłej armii rosyjskiej (dowodzący w boju z powozu). Dzień ten obchodzony był jako Święto Pułkowe. Tego dnia odprawiana była msza święta, a po jej zakończeniu odbywały się zawody konne połączone z woltyżerką, ścinaniem łozy itp.

3-psk-2Od 1932 roku dobierano konie jednolitej maści w poszczególnych szwadronach.

W 1 szwadronie były konie – ciemnogniade, w 2, 3 i 4 szwadronie – gniade, w szwadronie karabinów maszynowych – kare, w plutonie łączności i dla trębaczy – siwe.

3 września 1939 roku transportem kolejowym pułk przeniósł się z Wołkowyska gdzie stacjonował w rejon Augustowa i Suwałk, stanowiąc odwód Suwalskiej Brygady Kawalerii.

5 września pułk wraz z innymi oddziałami brygady zostaje przesunięty w rejon Łomży do Czerwonego Boru.

8 września przechodzi chrzest bojowy walcząc z ubezpieczeniem niemieckim BK płk. Faldta, a po południu zatrzymuje natarcie Dywizji Pancernej Kempf, której naporu nie wytrzymał dnia następnego wycofując się i zajmując obronę na skraju lasu Czerwony Bór.

11 września rozkazem dowódcy Suwalskiej Brygady Kawalerii rozpoczął odwrót w kierunku na Osowiec, Hodyszew.

3-psk-314 września gen. Podhorski wyznaczył Białowieżę jako nowy rejon koncentracji zgrupowania. Pułk ominął Bielsk Podlaski i skierował się na Hajnówkę zajmując stanowiska obronne na skraju puszczy. Wobec wiadomości o przekroczeniu wschodnich granic Rzeczpospolitej przez Armię Czerwoną dalszy marsz stawał się bezcelowy. Właśnie w Białowieży pułki Suwalskiej i Podlaskiej Brygady Kawalerii utworzyły Zgrupowanie Kawalerii „Zaza”, złożone z dwóch brygad „Plis” i „Edward”.

3 pułk strzelców konnych wszedł w skład brygady „Edward”.

21 września pułk wyruszył na południe w kierunku Lwowa z zamysłem przebicia się do Rumunii lub na Węgry.

Po sforsowaniu Wieprza w rejonie Kijan 29 września Dywizja otrzymuje rozkaz od gen. Kleeberga dowódcy „SGO Polesie”, przejścia do jego dyspozycji.

1 października pułk przegrupował się w rejon Wojcieszków – Adamów – Wola Gułowska z zadaniem prowadzenia rozpoznania na kierunku Ryki, Dęblin, Maciejowice.

3-spk-44 października pod Wolą Okrzejską pułk rozbił wycofujący się po starciu z kawalerią dywizyjną Dywizji Piechoty „Koryń” płk. Eklera, jeden z pancernych podjazdów niemieckich.

 

Ostatni epizod wojny obronnej.

5 października do przebywającego w rejonie Grabowa Szlacheckiego pułku, osłaniającego kierunek na Ryki nie dotarł ostatni rozkaz gen. Kleeberga o kapitulacji. Oficer łącznikowy ppor. Ludwik Szulc – Dolnicki nie odnalazł swego dowódcy.

Łączność radiowa nie działała.

Płk. dypl. Jan Małysiak – po naradzie ze Sztabem – podejmuje decyzję przemieszczenia zdziesiątkowanego pułku lasami w kierunku Woli Gułowskiej.

Ze względu na zmęczenie, tak żołnierzy jak i koni pułk przemieszczał się prowadząc konie za uzdy, skrajem kompleksu leśnego wzdłuż wsi Zawitała i Niedźwiedź.

3-spk-5Do wsi Kalinowy Dół weszli od strony lasu. Ubezpieczenie szło przodem –wysłano zwiad konny.

Nie zauważyło zasadzki przygotowanej przez Niemców – dysponujących odwodem  zmotoryzowanym. 

Kiedy niczego nie spodziewający się ułani – wspierani piechotą – podeszli bliżej, Niemcy z 13 Dywizji Zmotoryzowanej otworzyli ogień z broni maszynowej.

Ułani rozpierzchli się między zabudowaniami i wycofali się do lasu pozostawiając na placu boju 3 zabitych, którzy pochowani zostali w zbiorowej mogile na cmentarzu w Woli Gułowskiej.

Spłoszone konie bez jeźdźców pogalopowały instynktownie do Sztabu Dywizji „Zaza” budząc wielkie zdziwienie wśród żołnierzy idących do niewoli niemieckiej.

3 Pułk Strzelców Konnych był ostatnim pułkiem, który zakończył kampanię wrześniową 1939 roku w szyku konnym.

3-psk-6Sztandar towarzyszył pułkowi przez cały czas działań wojennych. W momencie zagrożenia wachmistrz Wacław Stasiewicz owinął go wokół siebie pod mundurem i 12 października zakopał go pod Żelechowem. W niespełna rok później odkopał jednak sztandar, poddał renowacji i we wrześniu w majątku Józefa Bispinga w Zagórkach w powiecie puławskim ponownie go zakopał umieszczając przed tym w metalowej zalutowanej tubie.

5 lipca 1980 roku odnaleziono sztandar, który 5 października przedstawiciele Koła Pułkowego przekazali sztandar – podobny do tego – do Muzeum Wojska Polskiego w Białymstoku.

Bo w sercu ułana, 
Gdy wyłożysz je na dłoń
Na pierwszym miejscu panna
Przed panną tylko koń.

Opracowanie i zdjęcia Adam Ryszkowski

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/3_Pu%C5%82k_Strzelc%C3%B3w_Konnych_im._Hetmana_Stefana_Czarnieckiego

 POLISH CLUB ONLINE, 2013.09.03

Waldemar Glodek

Autor: Waldemar Glodek