150 rocznica urodzin Jana Ludwika Popławskiego


Jan Ludwik Popławski Fot. wikipedia.org
Jan Ludwik Popławski
Fot. wikipedia.org

Nie tylko w rękach i piersiach, ale w sercach i głowach naszych, pracą i odwagą, rozumem własnym i uczuciem polskim zbrojni, śmiałą, ambitną myślą o wielkich zadaniach narodu naszego przejęci – nie ulękniemy się walki.
Powyższy cytat pochodzi z publikacji, którą w 1901 r. zamieścił w „Przeglądzie Wszechpolskim” Jan Ludwik Popławski. Słowa te są ciągle aktualne. Bo obecnie, gdy z woli narodu Polska jest w Unii Europejskiej, i tracimy niepodległość, trzeba je ciągle przypominać. Jesteśmy na progu utraty suwerenności, więc trzeba ukazywać wielkich ludzi, którzy kiedyś walczyli o niepodległość, i by w oparciu o ich życiorysy kształtować w ludziach postawy patriotyczne. Wśród wielu Polaków, którzy walczyli o niepodległą Polskę, o przyszły kształt naszych granic, o dusze i umysły ludzi do najwybitniejszych, obok Romana Dmowskiego, należał Jan Ludwik Popławski.

17 stycznia 2014 r. przypada 160 rocznica urodzin tego Wielkiego Polaka, patrioty, publicysty politycznego, dziennikarza, krytyka literackiego i tłumacza, ale przede wszystkim prekursora narodowej myśli politycznej i współtwórcy ruchu narodowego. Był ideologiem, twórcą myśli politycznej, a przede wszystkim dziennikarzem. Jego dziejowa rola to nieustanna praca publicystyczna nad odbudową politycznej i kulturalnej jedności, podzielonego rozbiorowymi kordonami narodu. Publicystykę traktował poważnie. Wprowadził do niej po raz pierwszy w Polsce sprawy prowincji i szarych, codziennych spraw prostych ludzi.  Celem jego życia była walka o niepodległość Polski. Stałym składnikiem jego myśli było dążenie do odrodzenia podzielonej przez zaborców Ojczyzny. Obóz Wszechpolski stawiał na niepodległość, dążył do wolności w oparciu o własne siły narodu i gotowość wykorzystania pomyślnej koniunktury międzynarodowej. J. L. Popławski wiedział, że przyszła Polska powstanie w innym kształcie terytorialnym, niż przedrozbiorowa. Widział nową Polskę z całą Galicją, z Pomorzem Gdańskim, Górnym Śląskiem, z Wielkopolską, Orawą i Spiszem. Był też twórcą polskiej myśli dostrzegającej problem Ziem Zachodnich. Uważał, że bez szerokiego dostępu do morza i oparcia granicy na Odrze, nie będzie silnego i niepodległego państwa polskiego. W życiu osobistym był nieśmiały i bezradny, natomiast w życiu publicznym był odważny i bezpardonowy.

Urodził się 17 stycznia 1854 r. w Bystrzejowicach pod Lublinem w patriotycznej rodzinie ziemiańskiej. Jego dzieciństwo przypadło na burzliwy okres Powstania Styczniowego. Od najmłodszych lat wychowywany był w duchu patriotyzmu i umiłowania Ojczyzny. W latach 1874–1878 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie związał się z organizacją niepodległościową Adama Szymańskiego. Za konspiracyjną działalność był trzykrotnie więziony w X Pawilonie, a w latach 1878 – 1882  zesłany na Syberię. Po powrocie z Syberii rozpoczął pracę w redakcji „Prawdy”, organie pozytywistów warszawskich. W 1886 r. przenosi się do tygodnika „Głos”, gdzie pracował ponad 7 lat. Pismo to stało się przełomem w jego życiu, ale także w historii polskiej myśli politycznej. J. L. Popławski w czasie pracy w „Głosie” stał się jednym z założycieli i przywódców Ligi Polskiej. On to z Romanem Dmowskim był inicjatorem i organizatorem przemiany w kwietniu 1893 r. Ligi Polskiej w Ligę Narodową.  W 1894 r. za swoją działalność został po raz drugi uwięziony w X Pawilonie. Po roku zostaje zwolniony, i opuszcza  Warszawę. Wyjeżdża do Lwowa, gdzie wykonuje zawód dziennikarza. Początkowo współredagował z Romanem Dmowskim „Przegląd Wszechpolski”, następnie pracował w pismach „Polak” i „Ojczyzna”. Od 1901 r. wydawał dziennik „Wiek XX”, a w roku następnym „Słowo Polskie”. Był dziennikarzem bardzo pracowitym, regularnie pisał do 4-5 czasopism narodowych i często też sprawował nad nimi funkcję redaktora naczelnego. Ostatnie miesiące życia spędził w Warszawie, walcząc z postępującą, nieuleczalną chorobą. Umarł 12 marca 1908 r.

Roman Dmowski uważał go za duchowego ojca ruchu narodowego. Natomiast znany historyk Władysław Pobóg – Malinowski uważał go za postać największą w ruchu narodowym.

Za: „Bastion”, nr 2, 1993 r.

 

„Przegląd Wszechpolski” (1895 – 1905)

Wspominając J. L. Popławskiego nie sposób jest pominąć pismo „Przegląd Wszechpolski”, którego był redaktorem. W 2014 r. przypadać będzie 119 rocznica ukazania się pierwszego numeru dwutygodnika „Przegląd Wszechpolski”, który pod redakcją Romana Dmowskiego został wydany 15 lipca 1895r. Wychodził dziesięć lat, w okresie 1895 – 1901 we Lwowie, i w  latach 1902 – 1905 w Krakowie.

W początkach istnienia pisma, Roman Dmowski sam je redagował, mając jedynie do pomocy studenta Zdzisława Dębickiego, znanego później literata i wieloletniego redaktora „Tygodnika Ilustrowanego” w Warszawie. Po kilku miesiącach przybył do Lwowa Jan Ludwik Popławski, z którym Roman Dmowski wspólnie redagował „Przegląd Wszechpolski”. Współpraca tych dwóch ludzi trwała dwa lata, do początku 1898 r. W latach 1898 – 1900 pismo redagował J. L. Popławski samodzielnie. W 1901 r. do redakcji wrócił Roman Dmowski. W następnym roku „Przegląd Wszechpolski” zostaje przeniesiony do Krakowa, z uwagi na korzystne położenie tego miasta (bliskość granic pozostałych dwóch zaborów). „Przegląd Wszechpolski”, „Polak” i inne wydawnictwa narodowe były przerzucane jako kontrabanda w tzw. „armatach”. W Krakowie włączył się na szerszą skalę do pracy w piśmie Zygmunt Balicki. „Przegląd Wszechpolski” był organem Ligi Narodowej, organizacji ideowo – politycznej, trójzaborowej, która działała w latach 1893 – 1927. Utworzyła ona cały szereg organizacji politycznych i społecznych. W duchu narodowym i niepodległościowym oddziaływała na całe polskie społeczeństwo. Członkowie Ligi Narodowej reprezentowali wysoki poziom ideowy i etyczny.

Na łamach „Przeglądu Wszechpolskiego” publikowano programy Stronnictwa Demokratyczno – Narodowego z 1897 i 1903 r. W 1902 r. ukazał się cykl artykułów p.t. „Myśli nowoczesnego Polaka” pióra Romana Dmowskiego jeszcze pod pseudonimem R. Skrzycki, które w 1903 r. ukazały się jako wydanie książkowe, już pod własnym nazwiskiem. Praca stała się fundamentem nowoczesnego Ruchu Narodowego, pierwszego w Europie.

Na lekturze „Przeglądu Wszechpolskiego” wychowało się pokolenie, które stoczyło decydującą walkę o granice zjednoczonej i niepodległej Polski. Do końca życia Roman Dmowski był wierny zasadzie głoszonej w Przeglądzie Wszechpolskim, która brzmi następująco: W robocie politycznej musi panować duch bezinteresowności i zdolności poświecenia osobistych interesów materialnych, a nawet wystawienia się na znaczne niebezpieczeństwo dla wyższych interesów moralnych, pobudzających jednostkę do służenia sprawie publicznej.

Edward Węgierski, Biuletyn Stronnictwa Narodowego.

Przygotował Stanisław Bulza

Przeczytaj więcej artykułów Stanisława Bulzy > > > TUTAJ

POLISH CLUB ONLINE, 2014.01.16

Waldemar Glodek

Autor: Waldemar Glodek